20/08/2026
อย่างที่ผมเคยแจ้งไปรอบก่อนๆ ว่า เพจของเราได้ถูกลดการเข้าถึง เนื่องจากงานเขียนที่มีเนื้อหาไม่ถูกใจเจ้าของเฟสทำให้การเข้าถึงเพจของเราลดลงผมจึงจำเป็นต้องลบโพสต์บางโพสต์ไป นั้นรวมถึงเรื่องของของ Bessie Dunlop ด้วยที่เป็นแม่มดที่เกี่ยวกับ Faries ที่สำคัญมากๆ คนหนึ่งของโลกเลยครับ
ดังนั้นผมจึงอยากนำเสนอบุคคลอีกบุคคลหนึ่งที่มีความเกี่ยวข้องกับโลกของผีป่าแฟรี่อีกคนที่น่าสนใจ เพราะอย่างที่เรารู้ว่า การเรียนรู้ศึกษาประวัติศาสตร์ของโลกเวทมนตร์ คงหนีไม่พ้นการศึกษาจิตวิญญาณต่างๆ บางคนให้ความสนใจกับปีศาจ บางคนสนใจเทวทูต และก็ยังมีแฟรี่ที่มีความสัมพันธ์กับมนุษย์เป็นอย่างมากเช่นกัน
แม่มดอีกคนที่ผมอยากนำเสนอก็คือ Andro Man หรือ Andrew Man ใช่คับ เขาเป็นผู้ชาย หลายคนอาจจะไม่คุ้นเคยกับเขา เพราะผู้คนมักมองไปที่แม่มดที่เป็นผู้หญิง และโยนหรือติดป้ายพวกเขาว่า เพราะผู้หญิงมีความรู้ความสามารถจึงมักถูกกล่าวหาว่าเป็นแม่มดสุดท้ายก็โดนจับปิ้ง แต่ในกรณีเป็นหลักฐานยืนยันว่า ผู้คนในสมัยนั้นไม่ได้เกลียดความเป็นหญิง แต่เกลียดและกลัวความเชื่อและตำนานมากเช่นกัน
Andro Man หรือ Andrew Man เป็นชายชาวบริเวณ Aberdeen ทางตะวันออกเฉียงเหนือของ Scotland เมื่อถูกดำเนินคดีในปี 1597 เขาเป็นชายสูงอายุแล้ว นักภาษาศาสตร์และนักคติชนวิทยา Alaric Hall ประเมินจากคำให้การที่ว่าเหตุการณ์แรกเกิดขึ้นเมื่อประมาณ 60 ปีก่อนว่า Andro น่าจะเกิดในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16 กล่าวคือเขาเติบโตขึ้นมาก่อน Scottish Reformation ปี 1560 และโลกทัศน์บางส่วนของเขาจึงอาจหยั่งรากอยู่ในวัฒนธรรมศาสนาก่อน Protestant Reformation
ตรงนี้สำคัญมากเพราะมันช่วยอธิบายสิ่งที่ดูขัดกันในคำให้การของเขา เช่น การใช้คำคริสต์ การอ้างอิงอำนาจของนักบุญ และสิ่งเหนือธรรมชาติแบบ fairy และความเข้าใจเรื่องอำนาจที่ยังอยู่อื่นๆว่า ยังภายใต้ของพระเจ้า ไม่ใช่ความเชื่อแบบศาสนาเก่า หรือการพยายามสร้างความ เชื่อใหม่ขึ้นว่า ซึ่งเป็นหลักสำคัญของแม่มดอื่นๆ ที่มีความเชื่อแบบ Dual faith ที่เราจะอ้างอำนาจของสิ่งอื่นในงานที่แตกต่างกัน
ใน Survey of Scottish Witchcraft บอกว่ากรณีของ Andro Man สามารถจัดงานของเวทมนตร์เขาไว้หลายหมวดเลยครับ ไม่ว่าจะเป็น folk healing, white magic, maleficium, unorthodox religious practice และ demonic elements ซึ่งสะท้อนได้อย่างดีว่า แม่มดคนหนึ่งไม่สามารถแยกความดี หรือความขาวสะอาดแบบในยุคปัจจุบันกำลังแยก และความเชื่อของเหล่าแม่มดก็ไม่ได้แยกออกจากกันชัดเจนในชีวิตจริงของคนยุคนั้น
คดีการไต่สวนของ Andro Man เริ่มปรากฏในเอกสารวันที่ 21 ตุลาคม 1597 และเขาถูกพิจารณาที่ Tolbooth เมือง Aberdeen วันที่ 20 มกราคม 1598 ศาลตัดสินว่ามีความผิดฐานใช้เวทมนตร์คาถา ข้อมูลในฐาน Edinburgh ไม่ได้บันทึกการทรมานโดยตรงในคดีของเขา ซึ่งไม่ได้แปลว่าเราสามารถถือว่าคำสารภาพเกิดขึ้นโดยสมัครใจอย่างสมบูรณ์ เพียงแต่ไม่มี record การ torture ในฐานข้อมูลนี้
แหล่ง primary ที่สำคัญที่สุดคือเอกสารที่ตีพิมพ์ใน Miscellany of the Spalding Club, vol. I ซึ่งมีทั้ง summons, indictment หรือ dittay, verdict และ confession ของ Andro อยู่ประมาณหน้า 117–125
คำให้การส่วนที่น่าทึ่งที่สุดเริ่มขึ้นย้อนกลับไปประมาณ 60 ปีก่อนการพิจารณาคดี Andro กล่าวว่าเมื่อเขายังเป็นเด็ก มีหญิงลึกลับมาที่บ้านของแม่เขา หญิงนั้นคือผู้ที่เขาเรียกว่า Quene of Elphen หรือ Queen of Elf-land (ซึ่งได้เขียนไว้เรียบร้อย ย้อนกลับไปอ่านได้ครับ)
ถ้าเรานำเอกสารมาอ่านจริงๆ จะพบว่า คำของของศาลเรียกองค์ราชินีด้วยว่า “Devill… in the likeness and shape of a woman” สะท้อนภาพลักษณ์ของท่านว่าเป็นเหมือนปีศาจ อาจเพราะในสมัยนั้น อะไรที่แตกต่าง หรือตรงข้ามกับพระเจ้าจะตีว่าเป็นปีศาจไปหมด Queen of Elphen ก็เหมือนกันในกรณีนี้
หลังจากที่ Queen of Elfhame มาหา Andro man เหตุการณ์ยิ่งประหลาดขึ้นอีกเพราะองค์ราชินีกำลังคลอดลูก เอ้า งงมาก ไม่คลอดที่บ้านตัวเองล่ะแม่
Andro ซึ่งตอนนั้นยังเป็นเด็กนำ ซึ่งน่าจะไม่รู้ว่าต้องทำตัวยังไง ได้แต่นำน้ำเข้าไปให้องค์ราชินีที่กำลังคลอด จากนั้น Queen ให้คำมั่นกับเขาว่า เขาจะได้เรียนรู้สิ่งต่างๆ มากมายในโลก รวมถึงเวทมนตร์ที่สามารถช่วยเหลือผู้เจ็บป่วยได้ อีกทั้งสามารถรักษาโรคหลายชนิด
นักวิชาการด้านคติชนอย่าง Alaric Hall อ้างข้อความใน บทการไต่สวนว่าองค์ราชินีสัญญาว่าเด็ก Andro จะ “know all things” และ “help and cure all sorts of sickness” (แม้ว่าจะมีข้อยกเว้นของโรคบางประเภท) หลังจากช่วยเหลือองค์ราชินีแล้ว นี่เป็นเหตุการณ์ที่ผมมองว่าสำคัญที่สุด และแตกต่างอย่างมากๆ ในชีวประวัติของ Andro ในฐานะแม่มด หรือ ผู้รักษาพื้นฐาน เพราะมันไม่ใช่รูปแบบมาตรฐานของการทำสัญญาแบบทั่วไปที่เราคุ้นเคยหรือเคยได้ยินมาเลย เพราะ Andro ไม่ได้เริ่มต้นด้วยการประกาศละทิ้งพระเจ้า หรือการลงนามในหนังสือของท่านมารและไม่ได้เริ่มด้วยการเข้าร่วม sabbath เลย แต่เป็นการช่วยเหลือจิตวิญญาณนั้นๆ ยามทุกข์ยาก จึงเป็นการตอบแทน ( เรื่องแอบเหมือนตำนานเซียนที่เทพมาพิสูจน์เหมือนกันแฮะ)
Andro กล่าวว่าถึงองค์ราชินีหลายครั้งในขณะการถูกสอบสวนโดยให้ลักษณะขององค์ราชินีว่า มีความงดงาม และสามารถปรากฏเป็นสาวหรือแก่ได้ตามต้องการ และยังมีอำนาจเลือกหรือสร้างกษัตริย์ และมีอำนาจเกี่ยวข้องกับงานcraftต่างๆ และข้อความตรงนี้สำคัญมากคือ “the Queen of Elphin has a grip of all the craft” ทำให้เรารู้ว่า ท่านไม่ได้มีความสามารถด้านเวทมนตร์เพียงเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการสร้างสรรค์ต่างๆ อาจสื่อถึง Witchcraft อื่นๆ ด้วย
และ Andro ยังจากที่รู้จักกับองค์ราชินี เขาก็ใช้ความรู้และเวทมนตร์ของเหล่าภูตมาช่วยรักษาผู้คนในหมู่บ้าน และบริเวณใกล้เคียง และเขากับองค์ราชินียังมีสัมพันธ์ลึกซึ้งมากขึ้นจนพวกเขามีลูกด้วยกัน
อีกทั้ง Andro ยังกล่าวถึงอีกบุคคลหนึ่งที่มาปรากฏให้เขาเห็นอีกก็คือ Christsonday ผู้สอบสวนเรียกตนนี้ว่า Devil ปีศาจเหมือนองค์ราชินี แต่ Andro ดูเหมือนไม่ได้เข้าใจเขาแบบเดียวกัน เอกสารระบุว่า Andro เชื่อ Christsonday เป็น “an angel and God’s godson” ซึ่งเป็นตัวตนที่ไม่ใช่ทูตสวรรค์ และต่อต้านพระเจ้า แต่ก็อยู่ใต้อำนาจพระเจ้าอีกที ซึ่งไม่เหมือนกับศาสนาเก่าอย่าง Pagan ที่มีระบบเทววิทยาเป็นของตัวเอง
โดย Andro บอกว่าในวัน Ruidday in harvest — Holy Rood Day ปี 1597 Andro เล่าว่าเห็น Christsonday “cum owt of the snaw in liknes of a staig” ออกมาจากหิมะในรูปลักษณ์ของกวางตัวผู้มีเขา ขณะเดียวกัน Queen of Elphen และบริษัทของนางขี่ม้าสีขาวมาด้วย
จากนั้นพวกเขาก็ดื่มเหล้า และเต้นรำเฉลิมฉลอง ใน Survey of Scottish Witchcraft ระบุว่า Andro กล่าวถึงการพบ Thomas the Rhymer ในงานฉลองของเหล่าแฟรี่ด้วย
Thomas of Erceldoune หรือ Thomas the Rhymer คือบุคคลกึ่งประวัติศาสตร์กึ่งตำนานแห่ง Scottish Borders ซึ่ง folklore เชื่อมโยงเขากับ Fairy Queen และการเข้าไปยัง Fairyland เช่นเดียวกัน และยิ่งน่าประหลาดกว่านั้น Andro กล่าวถึงการพบวิญญาณของ James IV of Scotland ซึ่ง James IV เสียชีวิตที่ Battle of Flodden ในปี 1513 ทำให้เรื่องราวของเหล่าแฟรี่มีมิติมากขึ้นเพราะได้มีการกล่าวถึงบุคคลที่เป็นตำนานคนอื่น และบุคคลในประวัติศาสตร์ ทำให้ความเชื่อของแฟรี่เปรียบเหมือนตำนานพื้นบ้านที่บ่งบอกถึงเอกลักษณ์ความเชื่อท้องถิ่นและความภาคภูมิใจของคนในพื้นที่นั้นๆ
สิ่งที่สำคัญในบทความนี้คือ Andro Man นำความสัมพันธ์กับโลกอื่น หรือ จิตวิญญาณอื่นๆ มาช่วยในงานคราฟ หรือเวทมนตร์ของตนอย่างไร ซึ่งสำคัญมาก เพราะแม่มด หรือผู้ใช้เวทมนตร์ไม่ได้ติดต่อ หรือมีความสัมพันธ์กับจิตวิญญาณอื่นๆ เพราะอยากมี อยากพูดคุย หรือรู้จักเฉยๆ แต่พวกเขาเหล่านั้นนำความรู้นั้นมาเพื่อตอบสนองความต้องการที่มากกว่าด้านกายภาพ หรืออาจนำมาช่วยเหลือชุมชนแบบ Andro Man
จากการสอบสวนพบว่างาน craft ของ Andro ดูเหมือนมีสองระดับ อย่าง Practical craft ไม่ว่าจะเป็น healing
cattle cure, crop protection, transference
charms, agricultural magic และ Otherworld-derived knowledge ได้แก่ prophecy, fairy knowledge, spirit encounters และอุปกรณ์ที่ Andro Man ใช้มักจะเป็นด้าย เกลือ แมว หิน น้ำ นก ซึ่งก็แตกต่างจากสาย Modern Witchcraft ที่มักมี Crystal , tarot , Athem , wand
งานเวทมนตร์ Witchcraft ที่โดดเด่นของ Andro man ก็มีหลากหลายมากครับ ทั้งหมดนี้มาจากเอกสารคดี Andro ซึ่งต้นฉบับของ summons, dittay, verdict และ confession ถูกตีพิมพ์ใน Miscellany of the Spalding Club เล่ม 1 หน้า 117–125 สิ่งที่น่าสนใจที่สุดคือการใช้ด้ายพันเก้าครั้งกับแมว
นี่น่าจะเป็น craft ที่เห็นโครงสร้างเวทมนตร์ของ Andro ชัดที่สุด เขาให้คนป่วยผ่าน piece of yarn เก้าครั้ง แล้วนำแมวผ่านด้ายเดียวกัน เพื่อให้โรคร้ายย้ายไปยังแมว โดยตำแหน่งด้านและแมวตรงข้ามกัน
Andro ยังถูกบันทึกว่าเอา stones ไปวางตามสี่มุมของ ward หรือพื้นที่เกษตรกรรม เพื่อป้องกันพืชพันธุ์และปศุสัตว์ ซึ่งหินนั้นเป็นหินธรรมดาไม่ได้มีความหมายพิเศษอะไร
Survey Scottish of Witchcraft บันทึกโดยตรงว่าเขารักษาคนและสัตว์รวมถึงโรคที่เรียกว่า lungsocht ใน cattle และมีพิธีกรรมซึ่งเกี่ยวข้องกับการใช้เลือดนกในการรักษาสัตว์อีกด้วย
ถึงแม้จะไม่ได้มีบันทึกว่า Andro Man รับความรู้และอำนาจจาก Queen of Elfhame อย่างไร แต่คำให้ของเขาบอกถึงความสัมพันธ์พิเศษกับเหล่าแฟรี่ และเขายืนยันว่าเหล่าแฟรี่ช่วยเหลือเขาในเรื่องเวทมนตร์ต่างๆ
Andro มีชื่อเสียงว่าเป็น healer และ cunning man ในชุมชน แต่ช่วงปี 1596–1597 บริเวณ Aberdeen อยู่ท่ามกลางการล่าแม่มดครั้งใหญ่ เจ้าหน้าที่และศาสนจักรมองเวทมนตร์ที่อยู่นอกกรอบศาสนาที่รับรองว่าอาจมาจาก Devil ได้ แม้ว่าผู้ใช้จะอ้างว่ารักษาคนก็ตาม Aberdeen City Council อธิบายตรง ๆ ว่าในเวลานั้นหัวใจหลักของข้อหา witchcraft ถูกมองว่าอยู่ที่การทำ pact หรือความสัมพันธ์กับปีศาจมากกว่าการดูเพียงว่าผลงานของบุคคลนั้นดีหรือร้าย
ตรงนี้ทำให้ Andro อยู่ในตำแหน่งอันตรายมาก เพราะคำให้การของเขามีทั้ง Queen of Elphen, Christsonday, งานเลี้ยงงานฉลองของแฟรี่, การรักษา และความรู้ลับ ขณะที่ผู้สอบสวนตีความสิ่งเหนือธรรมชาติเหล่านี้ในกรอบ demonology ว่าเป็นปีศาจหรือการหลอกลวงของ Satan ในฐานข้อมูล Survey of Scottish Witchcraft จัดคดีเขาไว้พร้อมกันทั้ง folk healing, white magic, maleficium, demonic และ unorthodox religious practice ซึ่งแสดงว่าการเป็น healer หรือผู้รักษาของชุมชนไม่ได้หักล้างข้อหาแม่มดเลย
อีกทั้งเขายอมรับว่าพลังการรักษามาจากสิ่งเหนือธรรมชาติ โดยเฉพาะ Queen of Elfhame ซึ่งในสายตาของศาลไม่ใช่แฟรี่แสนดีแบบที่เรารู้จัก แต่สามารถถูกตีความเป็นปีศาจได้
และประเด็นของ Christsonday ยิ่งอันตรายกว่าเพราะ Andro บอกว่าเป็นตัวตนที่มีอำนาจภายใต้และปรากฏเป็นเป็นรูปตัวตนมีเขาในบางครั้ง แต่ผู้สอบสวนตีความรูปลักษณ์นี้ว่าเป็นซาตานที่ปลอมตัว และคำให้การเรื่องงานเลี้ยงของเหล่าแฟรี่สามารถถูกอ่านด้วยกรอบ witches’ Sabbath ได้ทันที แม้ต้นทางทางคติชนอาจใกล้กับ fairy revel มากกว่าในปัจจุบัน
Andro ยังถูกพิจารณาในช่วงที่มี witch panic รอบ Aberdeen โดยในปี 1596–1597 มีการตั้งข้อหาจำนวนมากต่อคนในเมืองและพื้นที่รอบ ๆ และการสอบสวนแพร่เป็นเครือข่ายจากผู้ถูกกล่าวหาคนหนึ่งไปยังอีกคนหนึ่ง อีกจุดหนึ่งที่น่าสนใจคือฐานข้อมูลของ Edinburgh ระบุว่า ก่อนคดีของตัวเอง Andro ดูเหมือนจะเคย เผชิญหน้ากับ Jonet Leisk และระบุว่านางเป็น witch ด้วย นั่นหมายความว่าเขาไม่ได้เป็นเพียง healer ผู้รักษาเยียวยาที่อยู่โดดเดี่ยวแล้ว แต่มันทำให้เขาเข้าไปอยู่ในเครือข่ายของการกล่าวหาและการสอบสวนที่กำลังขยายตัวอยู่แล้ว
และนี่คือโศกนาฏกรรมของ cunning folk หลายคนในยุคล่าแม่มด เรื่องน่าเศร้าก็คือสิ่งเดียวกันที่ทำให้ชุมชนมาหาพวกเขาความสามารถรักษาโรค ทำนาย ปกป้องไร่นา และจัดการสิ่งเหนือธรรมชาติ ก็เป็นสิ่งเดียวกันที่ทำให้รัฐและศาสนจักรมองว่าพวกเขาอันตรายเช่นเดียวกัน และจุดจบของเขาก็คือการโดนปิ้งเหมือนแม่มด และ Cunning folk คนอื่นๆ
Andro Man จึงไม่ได้เป็นเพียงชายผู้ถูกกล่าวหาว่าเป็นแม่มด แต่ยังเป็นภาพสะท้อนของโลกเวทมนตร์พื้นบ้านสกอตแลนด์ที่การรักษา คาถาคริสต์ ภูต คนตาย และ Queen of Elfhame ยังสามารถดำรงอยู่ร่วมกันได้ในโลกทัศน์เดียวกัน สิ่งที่เคยทำให้เขาเป็นผู้รักษาและผู้มีความรู้ในชุมชน กลับกลายเป็นหลักฐานแห่งความผิดเมื่อถูกตีความผ่านกรอบปีศาจวิทยาของยุคล่าแม่มด เขาถูกตัดสินว่ามีความผิด ก่อนที่ผู้มีอำนาจจะเรียกสิ่งเหล่านี้ว่า Witchcraft คนอย่าง Andro Man เองเข้าใจศาสตร์และโลกเหนือธรรมชาติของตนว่าอย่างไรกันแน่
No one : นี้กูผิดหรือ - Andro Man
- Seluvise -
