23/05/2019
Ճարտարապետ Ռաֆո Իսրայելյանի սիրելի Քարագործներից Վարպետ Աղոյի մասին
/Հատված հեղինակի գրառումներից/
՛՛Տարեսկզբին Իսրայելյանների ընտանիքի մտերիմ բարեկամ, հնագետ, պատմական գիտությունների թեկծու Ֆրինա Բաբայանից տեղեկացա, որ ճանաչում է պապիս՝ Ռաֆայել Իսրայելյանի հետ երկար տարիներ աշխատած քարտաշ – վարպետներից մեկին, որի հետ և ծանոթացա հաջորդ իսկ օրը: Խոսեցինք Իսրայելյանի հեղինակած շինությունների վրա իր կատարած աշխատանքների մասին, հիշողություններ պատմեց անձնական շփումներից:
1932 թվականին Գեղարքունիք մարզի Մարտունու շրջանի Լիճք գյուղում է ծնվել քարտաշ Հովհաննիսյան Գևորգը, որին բոլորը վարպետ Աղո են ասում, արմատներով Մշեցի է՝ Բուլանըղից, ընտանիքը այնտեղից եկել է երկրորդ գաղթի ժամանակ: Սկսել է աշխատել 16 տարեկանից: Հայաստանում առաջին վարպետներից է, որ տաշել է գրանիտ քարը:
Վարպետ Աղոն մեր այսօրվա Երևանում իր մեծ վաստակն ու ներդրումն ունի, բազմաթիվ շենքերի և քանդակների վրա է աշխատել: Նա Գևորգ Թամանյանի հետ աշխատել է Օպերայի և Բալետի թատրոնի շենքի բարելիեֆների վրա, աշխատել է հանրաճանաճ քանդակագործ Ղուկաս Չուբարի հետ Մատենադարանի շենքի մոտ Մեսրոպ Մաշտոցի քանդակը կերտելիս: Բացի այդ, վարպետն աշխատել է նաև Մովսես Խորենացու, Մխիթար Գոշի, Թորոս Ռոսլինի, ԵՊՀ-ի դիմաց Անանիա Շիրակացու, ինչպես նաև Ֆրանսիայի հրապարակին կից այգում տեղադրված Մարտիրաս Սարյանի արձանների վրա:
Ռաֆայել Իսրայելյանի հետ սկսել է աշխատել շատ երիտասարդ հասակից՝ քանդակել է «Արարատ» տրեստի գինու մառանների նախշերը: Գինու մառանները Իսրայելյանի կառուցած առաջին ստեղծագործությունն է: Թվում է, թե գինու մառանների բազալտե պատերը Հրազդանի կիրճի զառիվեր ժայռերի շարունակությունն են կազմում: Խուլ պատերի մակերեսները մշակված են պիլյաստրներով և նուրբ կամարաշարով, որոնք կառույցի ճարտարապետությանը թեթևություն են հաղորդում: Դասական կապիտելներին սովոր Երևանի համար նորություն էին հայկական մոտիվներով, բացարձակապես նոր խոյակները, որոնք բոլորը տարբեր են` չեն կրկնվում: Հենց այս խոյակներից է սկսել «Արարատ» տրեստի գինու մառանների վրա աշխատանքը վարպետ Աղոն, իսկ տարիների ընթացքում կատարել է հարթաքանդակների մեծ մասը: Շուլավերում վարպետ Աղոն աշխատել է Իսրայելյանի կառուցած հուշարձանի վրա` նվիրված Հայրենական Մեծ պատերազմին մասնակցած շուլավերցի հայ մարտիկներին:
Վարպետը Իսրայելյանի հետ է աշխատել նաև Սարդարապատի հուշահամալիրի տուֆե քանդակների մի մասը պատրաստելիս: Ճիշտ ճակատամարտի տեղում կառուցված հուշահամալիրի «Զանգակատան» երկու կողմերի հսկայական, թևավոր ցուլերից մեկը
քանդակել է վարպետ Աղոն: Տաշել է նաև հերոսամարտի հուշահամալիրի տարբեր մասերի և Հայաստանի ազգագրության պետական թանգարանի հարթաքանդակներից շատերը:
Վարպետը սիրով հիշեց, թե ինչպես էր Անտոն Քոչինյանը այցելում իրենց Սարդարապատի համալիրի շինարարության ժամանակ, ինչպես էր ջերմորեն ու ոգևորությամբ զրուցում Իսրայելյանի հետ, կատակում, քննարկում կատարված աշխատանքները, հաց կիսում իրենց հետ: Վարպետ Աղոն է տաշել Ռ. Իսրայելյանի հեղինակած Երևանի հյուսիսային մուտքը: Քարի մակերեսի վրա քանդակված է հին հայկական դիցաբանության Վահագնի վիշապամարտը: Խորհրդանշանները և հատկապես առասպելաբանությունն ու նրա տարրերը Իսրայելյանի ստեղծագործությունների մշտական ուղեկիցներն են: Վարպետ Աղոյի մուրճի հարվածներով է ծնունդ առել նաև Իսրայելյանի «Էստոնյաի և Հայաստանի բարեկամության» հուշակոթողը Քանաքեռում: Ապարանի հերոսամարտի հուշարձանը Իսրայելյանի կյանքի վերջին ստեղծագործությունն էր: Այն կառուցվել է Ռաֆայել Իսրայելյանի մահվանից հետո, որդու՝ Արեգ Իսրայելյանի ջանքերով: Եվ այս հոյակերտ կառույցի բոլոր հարթաքանդակները տաշվել են վարպետ Աղոյի ձեռքերով: Բազմաթիվ այլ աշխատանքներ էլ են նրանք միասին կատարել: 1990-ական թվականներին Վարպետ Աղոն տարբեր խաչքարեր է տաշել Արեգ Իսրայելյանի նախագծերով: Վարպետ Աղոն պատմեց, որ շատ հաճախ էր լինում Իսրայելյանի հետ. թե' Սարյան փողոցի տանը, թե' շինհրապարակում, թե' Արա Հարությունյանի արվեստանոցում: Պատմեց, թե ինչպես էր Իսրայելյանը դիմել ԿԿ առաջին քարտուղար Անտոն Քոչինյանին, որպեսզի ինքը` վարպետ Աղոն ավտոմեքենա ձեռք բերեր....:
Զրույցի վերջում վարպետը հիշեց, որ Իսրայելյանը իր կառուցած տան երկրորդ հարկի պատշգամբը փակել էր, երբ ժամանակին փողոց էր բացվել: Եվ այդ սվաղով փակված մասում ցանկացել էր մի գեղեցիկ պատկեր ստեղծել մոզաիկայով:
Խորին երախտագիտությունս եմ հայտնում հարգարժան պարոն Աղոյին` անչափ արժեքավոր տեղեկությունների համար: Եվ շատ շնորհակալություն տիկին Ֆրինա Բաբայանին, քանի որ առանց նրա միջնորդության մենք չէինք ծանոթանա:
Արամ Ղանալանյան՛՛
