14/08/2024
Καλή Παναγιά....
✍️
Της Ασημένιας Μήλιου
Το εκκλησάκι της Παναγιάς της Γοργόνας, στέκει αγέρωχο πάνω στο μεγάλο βράχο. Δεσπόζει επιβλητικά στο μικρολίμανο με τις χρωματιστές ψαρόβαρκες, στο γραφικό οικισμό της Σκάλας Σκαμιάς, (σκαμιά στο νησί εννοούμε τη μουριά), στις βόρειες ακτές της Λέσβου.
Αποτελεί το σήμα κατατεθέν του γραφικού χωριού και ίσως το πιο φωτογραφημένο σημείο του, γιατί τραβά αμέσως το βλέμμα. Το σχήμα του βράχου όμοιο με καράβι, που μισοβυθίζεται στ' αγριεμένα κύματα.
Σύμφωνα με την παράδοση, οφείλει το όνομά του σε μια εικόνα της Παναγιάς, που εμφανιζόταν με ουρά γοργόνας. Κανείς δεν ξέρει τι ήταν αυτό που οδήγησε τον άγνωστο τότε λαϊκό καλλιτέχνη στο να απεικονίσει την Παναγία με αυτή τη μορφή.
Θες η έμπνευση της στιγμής, θες κάποιο όραμα που είχε, θες ίσως πως οι άνθρωποι στα μέρη εκείνα μεγάλωσαν και γαλουχήθηκαν με την αρμύρα της θάλασσας, οπότε το στοιχείο του νερού κυκλοφορεί παράλληλα στο αίμα τους!
Θες ακόμη επειδή η αγάπη για την Παναγιά, που μεσιτεύει για όλους ανεξαιρέτως στον Υιό και Θεό της, και δεν κάνει διακρίσεις σε φτωχούς και πλουσίους, σε μορφωμένους και γραμματιζούμενους, είναι τόσο μεγάλη, που οι άνθρωποι την "αισθάνονται" τόσο οικεία και τόσο κοντά τους, αναγνωρίζοντας στο πρόσωπό της τη δική τους μάνα..
Μπορεί κι όλα αυτά μαζί, να οδήγησαν το πινέλο του "φωτισμένου" εκείνου ανθρώπου να σκιτσάρει τον τοίχο της εκκλησιάς μια πρωτοποριακή απεικόνιση της Θεοτόκου, πολύ μπροστά και προχωρημένα για τα συντηρητικά χρόνια εκείνης της εποχής, η οποία τελικά σύμφωνα με τις μαρτυρίες δεν διασώθηκε γιατί θεωρήθηκε εσφαλμένα πως δεν ήταν πρέπουσα και δεν έδειχνε το δέοντα σεβασμό προς το πρόσωπό της!
Πόσο μεγάλο λάθος αλήθεια.!
Κατ'εμέ η εικόνα της προέκυψε μεταγενέστερα, της τοιχογραφίας, η οποία μάλιστα τοιχογραφία κατ' άλλους (που επικαλούνται και άλλες μαρτυρίες) βρέθηκε σε άλλο εκκλησάκι της Μυτιλήνης στο Κάστρο, κι όχι στη Σκάλα Σκαμιάς. Ποιος επέζησε όμως από κείνα τα δύσκολα χρόνια ως τα σήμερα, για να μας αποκαλύψει επακριβώς πως έλαβαν χώρα τα γεγονότα;
Τι είν' όμως αλήθεια και τι μπλέκεται στα δίχτυα του μύθου και της φαντασίας, όπως στα δίχτυα των ψαράδων;
Όπως και να χει, μπορεί ο δημιουργός της εικόνας να παραμένει άγνωστος, ωστόσο η Παναγιά η Γοργόνα, κι όχι η Παναγιά Γοργόνα, έγινε περισσότερο διάσημη χάρη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του δημοσιογράφου, λογοτέχνη και ακαδημαϊκού Στρατή Μυριβήλη (1892-1969), που καταγόταν από τη Συκαμινιά.
«Η Παναγιά η γοργόνα» (1948/1949) ήταν το τρίτο μεγάλο μυθιστόρημα που συνέγραψε ο λογοτέχνης, και αποτέλεσε το τρίτο μέρος της "τριλογίας του πολέμου". Μάλιστα, όπως οι φήμες θέλουν, η πλοκή του εκτυλίχθηκε και ολοκληρώθηκε στη σκιά της αγαπημένης μουριάς του λογοτέχνη, με θέα το εκκλησάκι στο βράχο.
Εκεί....
"Κατάμπροστα στο ψαραδολίμανο, μέσα στο μάτι του πουνέντη, ορθώνεται πάνω σε θεώρατη θαλασσοβραχιά το ξωκλήσι της Παναγιάς της Γοργόνας. Τούτο τον όγκο της πέτρας τόνε κράζουν οι χωριανοί «της Παναγιάς τα Ράχτα».
Ο βράχος είναι ριζωμένος στον πάτο. Σηκώνει την χήτη του μες από τα νερά σα θεριό που ξενέρισε το μισό και εκεί πέτρωσε. Οι άνθρωποι ρίξανε ριχτίμι στην προέχταση του βράχου. Έτσι έκαναν εύκολα το μόλο του λιμανιού, και το διαφεντεύουν από τις αγροκαιριές της Ανατολής.
Όσο γέρνει η μέρα σκουραίνουν οι ίσκοι μέσα στα νερά και τα ράχτα ροδίζουνε στον ήλιο με το χρώμα του ξερού τριαντάφυλλου. Τη νύχτα ο όγκος τους ξεκόβει ψηλός και σκοτεινός μες από την ισάδα της ακρογιαλιάς και του νερού. Στέκεται σα δραγάτης και ξαγρυπνά πάνω από τα μαγαζάκια και τα λίγα σπίτια της Σκάλας.
Οι περαστικοί τρατάρηδες ανεβαίνουν και ανάβουν φωτιές εκεί πάνω, στις γούβες και στα σπηλάδια, να βράσουν την κακαβιά. Οι μεγάλοι ίσκοι τους κουνιούνται με την αντιλαμπή στ’ ασβεστωμένα ντουβάρια της Παναγιάς και πάλι χάνουνται.
Το ξωκλήσι δεν είναι να πεις τίποτα παλαιικό χτίσμα, απ’ αυτά τα μικρά αριστουργήματα που μαστόρεψε η βυζαντινή αρχιτεχτονική σ’ όλη την Ελλάδα. Είναι τετράγωνο και γερό, χτισμένο με πολλή ευλάβεια και λίγο γούστο από κάτι θεοφοβούμενους μαστόρους και ναύτες, πάνε τώρα εβδομήντα ή ογδόντα χρόνια.
Περνούσαν με μια μπρατσέρα, κι ο εργολάβος τους μαζί, συμφωνημένοι στα βορεινά του νησιού, σ’ ένα κεφαλοχώρι, να χτίσουν κάποιο σαπουνάδικο. Στο δρόμο τους πήρε αλακάπα ένα άγριο μπουρίνι. Πήγαν να μπατάρουν εκεί απέξω στον κάβο Κόρακα, σαν αντίκρισαν ξάφνου της Παναγίας τα ράχτα.
Γλίτωσέ μας, τάχτηκε ο εργολάβος, και μεις θα σου χτίσουμε ένα ξωκλήσι. Μεμιάς καταλάγιασε ο καιρός, οι μαστόροι και το τσούρμο απάγγιασαν στο μικρό λιμάνι της Παναγιάς. Δέσανε πρυμάτσα και κάμαν το τάμα τους. Γι’ αυτό το κλησάκι τούτο μοιάζει τόσο πολύ με μικρό λαδομάγαζο....
Έχει ένα καμπανάκι κρεμασμένο από σιδερένια καμάρα. Από σκέτο σίδερο είναι κι ο διπλός σταυρός πάνω στη σκεπή. Έχει ακόμα κ’ ένα ψηλό κατάρτι για τη σημαία, σιδεροδεμένο με χυτό μολύβι στο βράχο και στις γωνιόπετρες, εκεί πίσω στη ράχη της αχιβάδας. Αυτό το ξύλο είναι λάφυρο από τη ναυμαχία της «Έλλης» και το παρακύλησε το κύμα ως εδώ γύρω.
Το περιμάζεψαν οι χωριανοί, και σα λευτέρωσε ο «Αβέρωφ» το νησί, το σήκωσαν εκεί και ισάρισαν μια μεγάλη γαλανόλευκη να παίζει χαρωπά με τον αγέρα κάθε Κυριακή, να τη βλέπουν και να καμαρώνουν."
🌊🧜♀🌊
Όταν πηγαίναμε μικρές να προσκυνήσουμε στο εκκλησάκι, ειδικά τη νύχτα, ένιωθες τη μυσταγωγία των κεριών να σε συνεπαίρνει. Τα πρόσωπα των Αγίων σκυθρωπά, αυστηρά, απεικονισμένα στις παλιές εικόνες με επιβλητικότητα, ένιωθες πως "διάβαζαν" τα τρίσβαθα της ψυχής σου...
σε έκαναν να χαμηλώνεις το βλέμμα, πάντα σκεπτόμενος πως ίσως κάτι και να χες κάνει που δεν ήταν σωστό, κάποιον να βλαψες άθελά σου... και πως ήρθε η ώρα πια να φροντίσεις να το διορθώσεις!
Και φανταζόμουν στην αθώα παιδικότητά μου, μια γοργόνα να αναδύεται κρυφά στα ριζά του βράχου, να παρακολουθεί σιωπηλά τους προσκυνητές. Τα ξέπλεκα μαλλιά της να απλώνονται κάτω απ' τη μέση, δεμένα τα μισά με φύκι για κορδέλα..
Αυτή τη γοργόνα την κουβαλώ μέσα μου μια ζωή...
Να μάχεται τα κύματα όταν αγριεύουν και τις κακοτοπιές,
ν' απλώνει χέρια τεράστια και ν'αγκαλιάζει σε απάνεμο λιμάνι, όποιον χρειάζεται και το χει ανάγκη από κάπου να κρατηθεί, ν'απλώνει τα μακριά μαλλιά της στα βράχια να στεγνώσουν, κάτω από την κάψα του καλοκαιριού, να πλάθει όνειρα και ταξίδια σε μέρη που φαντάζουν απίθανα, να τινάζει με ορμή την ουρά της όταν θυμώνει, κι όταν η αδικία την πνίγει, να τα παρασέρνει όλα ορμητικά, κι εκείνη να στέκεται αγέρωχη στο μέσο της δίνης, όσο η εσωτερική της θύελλα μαίνεται... μέχρι να έρθει πάλι η γαλήνη!
Ίσως γι' αυτό τις αγαπώ τις γοργόνες τόσο πολύ, γιατί μου θυμίζουν πως η ζωή είναι ένα κράμα νοσταλγίας των παιδικών μας χρόνων και της απτής πραγματικότητας.
Για τούτο και διατηρώ καλά κρυμμένη στην ψυχή, μια σπίθα ανεμελιάς θαλασσινής, για να μπορώ να τα βγάζω πέρα στις καταιγίδες της ζωής που έρχονται...
Σας εύχομαι να έχετε τη Χάρη της πάντα οδηγό και συνοδοιπόρο στα ταξίδια της ζωής, σε μπονάτσες και φουρτούνες, να σας καθοδηγεί και να σας προστατεύει
Χρόνια πολλά σε όλους σας,
υγεία, αγάπη, ευημερία ψυχική και σωματική!
Και του χρόνου! 🌊🌊
