25/09/2025
O k**** bober, ja p*******, jakie bydlę.
Chyba większość osób regularnie odwiedzających internet kojarzy viralowy filmik sprzed lat. Nagranie, w którym pewien jegomość, niezwykle podekscytowany możliwością spotkania twarzą w pysk z bobrem, biegnie za tym biednym zwierzęciem z kamerą i bardzo ekspresywnie oznajmia ten fakt światu. Moralnie sprawa dość kontrowersyjna. Obok słowa bóbr używa jednak wariantu bober, co sprawiło, że podobnie jak wspomniany wczoraj instrybutor, słowo to weszło w jakiś sposób do potocznej polszczyzny, a na pewno tej internetowej.
Nie zbadałem słowa bober jako regionalizm bobra, ale zbadałem jako regionalizm bobu. Takiej strączkowej rośliny, znanej naukowo jako wyka bób lub zgodnie z łacińską terminologią (Vicia faba). Tenże bób znany jest światu od okresu neolitu. Dziś raczej traktowany bardziej jako urozmaicenie i uatrakcyjnienie posiłku, jeszcze dość niedawno był jednym z podstawowych składników diety naszych przodków.
No i bobie będzie dzisiaj, a właściwie o boberze (bobrze?). Słowo, które nadesłaliście w przynajmniej 10 propozycjach, wyszło bardzo ciekawie. Z jednej strony widać mocno regionalny charakter, zwłaszcza w byłej Kongresówce. Z drugiej ten charakter jest również zanikający. To z kolei po raz kolejny pokazuje, że w niektórych regionach zanikanie to przebiega szybciej, a w innych wolniej.
Gdyby zapytać pokolenie urodzone na przełomie XIX i XX wieku, zapewne użycie słowa bober byłoby w Kongresówce o wiele powszechniejsze. Dziś zachowało się różnie, ale możemy wyróżnić cztery wyspy. Trzy z nich — w okolicach Lublina, Radomia oraz między Kaliszem a Łowiczem słowa używa dość rzadko. Powszechnie zachowało się za to w pasie od Olkusza do Miechowa.
Bober, tak jak i bób jest słowem rodzimym, wywodzącym się od prasłowiańskiego, zrekonstruowanego *bobъ, o tym samym znaczeniu.
A mi pozostaje zbadanie bobera jako bobra. W Małym Słowniku Gwar Polskich prof. Wronicz pojawia się jako slowo charakterystyczne dla Małopolski, południowego Mazowasza oraz Kaszub. Ewentualnie sprawdzę inne wariantu bobu — bon, bóber i bóbr.
