30/04/2025
Khoảng 9 năm trước, khi UTA.A vừa thành lập, đúng dịp cận lễ 30/4, chúng tôi bất ngờ nhận được một nhiệm vụ đặc biệt: cải tạo Nghĩa trang Liệt sĩ Thị xã Sông Cầu, Phú Yên. Không ai nghĩ rằng, một nhóm kiến trúc sư trẻ lại được trao trọng trách cải tạo một không gian thiêng liêng như thế để kịp cho lễ 27/7 năm đó.
Lúc khảo sát hiện trạng, chúng tôi thấy vấn đề lớn nhất nằm ở địa hình: sau nhiều lần Quốc lộ 1A được nâng cấp, nghĩa trang lại nằm thấp hơn mặt đường. Cứ đến mùa mưa, nước từ ngoài tràn vào, ngập hết cả khuôn viên. Những phần mộ khi ấy gần như biến mất trong dòng nước.
Chúng tôi đã trăn trở rất nhiều. Làm sao để khắc phục ngập úng, mà vẫn giữ nguyên vị trí từng phần mộ, bởi đó là nơi an nghỉ cuối cùng, không thể tùy tiện di dời. Cuối cùng, chúng tôi chọn giải pháp nâng nền toàn bộ mặt bằng, theo thế cao dần từ ngoài vào trong. Ngay tại cổng chính, nền được nâng cao hơn 0.8m so với mặt đường. Các phần mộ liệt sĩ được giữ nguyên trạng, chúng tôi đã thiết kế một hộc bê tông bao bọc bên ngoài có chiều cao được tính toán theo chiều cao mới của nền nghĩa trang, bên trên làm lại phần bia mộ mới.
Một phương án dung hòa giữa kỹ thuật và đạo lý của người Việt Nam, để người ở lại và người đã nằm xuống đều có thể yên lòng.
Ở khu vực trung tâm nơi đặt đài tưởng niệm, chúng tôi vận dụng “Kiến trúc điều khiển hành vi” bằng cách thiết kế một mặt nước phẳng cùng lối đi nổi trên mặt nước. Bằng cách này, khi tiến vào, người viếng sẽ tự nhiên cúi nhìn xuống bước chân mình như một cử chỉ tri ân thầm lặng nhưng đầy thiêng liêng. Lối đi tỏa ra hai hướng, để sau khi thắp hương, mọi người có thể rời đi mà không phải quay lưng với những người anh hùng đã nằm xuống.
Một dự án thực hiện trong thời gian ngắn nhưng đối với chúng tôi, đó là một công trình không thể nào quên. Gần như tất cả những gì có được trong thời gian đó: kỹ năng, kinh nghiệm và quan trọng hơn cả là sự thành kính đều dành cho dự án này. Chúng tôi xem đó như một nén tâm hương gửi đến những anh hùng đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.
Trong hành trình gần 10 năm, chúng tôi có cơ hội làm thêm nhiều dự án khác là vốn ngân sách, cũng là những công trình phục vụ cộng đồng. Nhưng dự án Nghĩa trang liệt sĩ tại Sông Cầu luôn là một cột mốc nhắc nhở rằng kiến trúc không chỉ dựng nên một hình khối, mà còn là cách ta góp phần giữ gìn cảm xúc và truyền tải nó đến nhiều thế hệ. Những tin nhắn hỏi thăm và cảm ơn từ gia đình liệt sĩ sau khi công trình hoàn thành đã tiếp thêm niềm tin cho chúng tôi như vậy.
Vì vậy, chúng tôi tin rằng, với niềm tin vào công việc, lòng say mê cái đẹp, sự kiên nhẫn và tinh thần lao động âm thầm, bền bỉ, mỗi công trình của UTA.A nhóm lên hôm nay sẽ góp phần nuôi dưỡng ngọn lửa lớn hơn, tạo dựng những giá trị bền vững cho đất nước, cho dân tộc và cũng chính cho bản thân mình.
Nhân kỷ niệm 30/4/2025 - 50 năm Ngày Thống nhất đất nước, chúng tôi xin trân trọng chia sẻ câu chuyện nhỏ trong hành trình làm nghề của mình, đồng thời gửi lời tri ân sâu sắc đến các thế hệ cha ông đã ngã xuống, để đổi lấy nền độc lập, tự do và hòa bình mà chúng ta đang có ngày hôm nay.
HCMC, 04/2025