voides

21/12/2025

Theo đuổi khoảng trống - điều mà 'có cũng được, không có...thì không được' này thật sự là một hành trình gợi mở.

Xét cho cùng, dù trên chặng đường nào, chỉ cần vẫn còn có cơ hội được thử nghiệm và nhìn thấy nhiều dạng hình của khoảng trống, thì với tôi đó luôn là một món quà lớn mà bản thân không thể ngừng cảm thấy biết ơn.

Sài Gòn 2025, những anh chị em, một dự án vui - nhộn.

Mọi thứ vừa lạ, vừa quen. Chưa kịp nhận ra thì đã thấy toàn là khoảng trống.

At Hozo City Tết Fest 2025's MÊ VỊ® eight restaurants, eight architects translate eight restaurants' flavors into form.

31/12/2023

Chuyến đi cuối năm – Tri nhận giá trị của một hành trình.

Không thốt nên lời khi chính tôi được đứng ở nơi đây, đi vào trong, sờ/chạm, hít hà, cảm nhận cái đẹp nguyên sơ.

Tôi bối rối trước sự rung động của mình, tôi đang thực sự thụ cảm được cái thẩm mỹ có trong vật thể kia hay chỉ là sự thương cảm pha lẫn nuối tiếc khi nhìn nó đang run rẩy ngay trên bờ vực của sự lụi tàn nhưng vẫn đẹp đến khó chịu như vậy.

Lò gạch Mang Thít – Không gian thẩm mỹ đến từ sự thuần khiết của công năng.

Công năng của cái lò gạch đương nhiên là để sản xuất gạch, không hơn. Nhưng những người thợ khác nhau, làm theo yêu cầu của các hộ sản xuất khác nhau, cho ra những cái lò khác nhau. Mang lại sự đa dạng cho quần thể lò đang được bảo tồn với vị trí là một di sản, đồng thời góp phần vào sự đa dạng chung của vùng đất ngập trũng này.

Người dân có nhiều tiền thì xây lò lớn, ít tiền thì xây lò nhỏ, nhưng cấu trúc lò không thay đổi, vật liệu làm lò cũng nguyên là gạch đỏ của hộ sản xuất tích góp được. Vì chỉ có duy nhất một công năng nên mọi thứ trong lò đều được tiết chế ở mức tối thiểu và phục vụ hoàn toàn cho việc sản xuất gạch, không còn chỗ cho việc trang trí rườm rà, không cần thiết.

Nên khi chính công năng cuối cùng này không còn, cái lò lúc này được trả về là một cấu trúc đơn thuần, thì không gian nó tạo ra đẹp đến nao lòng. Một vẻ đẹp mang đồng thời sự cả sự gần gũi và thiêng liêng trong chính nó.

Một vài dòng cuối năm mang nhiều cảm xúc khi được theo chân những con người thầm lặng và bền bỉ trên hành trình bảo tồn di sản, khi được chứng kiến và trải nghiệm một không gian kiến trúc thuần khiết đến lạ lùng, khi được cảm nhận sự chân – thiện – mỹ lại gần mình đến như thế.

Cảm ơn vì tất cả!
12/2023

11/11/2023

[Phần 4]

Khu vườn thay đổi cách sống của bạn

Nishizawa: Tôi không chắc điều này có liên quan đến trải nghiệm mới mà bạn đề cập hay không, nhưng khi đi dạo quanh khu phố, tôi nghĩ rằng những khu vườn thực sự thú vị hơn.

Hara: Sẽ không tốt nếu nhà bạn không có vườn.

Nishizawa: Vậy à?

Hara: Đó là một nơi khó sống nếu không có không gian dành cho những khu vực người dân có thể sống ít sự kiểm soát và thoải mái hơn. Ngay cả khi đó chỉ là một hành vi nhỏ, việc có một khu vườn sẽ tạo ra sự khác biệt rất lớn về mức độ phong phú của một ngôi nhà. Theo nghĩa đó, tôi nghĩ House A là một cách rất thú vị để đề xuất một khu vườn.

Nishizawa: Tôi muốn tạo ra cảm giác không có bên trong hay bên ngoài.

Hara: Theo một nghĩa nào đó, đó là một khu vườn trừu tượng. Dù dưới bất kỳ hình thức nào, tôi nghĩ nếu không có vườn thì cũng sẽ vô ích. Giải pháp của bạn là mở rộng không gian lưu trữ dưới lòng đất và khiến phần còn lại trông giống một khu vườn nhất có thể.
Ở Moriyama House, có một căn phòng với đầy những chồng sách có thể nhìn thấy nó từ ngoài đường (haha), nhưng cũng rất tuyệt.
Tôi nghĩ vậy.

Nishizawa: Bạn có thể đi dưới đường và thấy cách mọi người trong ngôi nhà sống (haha).

Hara: Có thể sẽ có những người sống ở đây nhận thức được lối sống trong cuộc sống hàng ngày của họ thật phi thường. Cách xếp sách rất gọn gàng. Nó khá tốt đấy (haha).

Nishizawa: Thật ra, đáng ngạc nhiên là bạn không thể nhìn thấy sâu hơn bên trong có gì. Tỷ lệ khoảng mở cũng thấp. Trong tất cả các khối, nó chiếm khoảng 20% tổng số bức tường.

Hara: Tôi tự hỏi liệu nó có mở ra hiệu quả không. Có lúc nào mọi người bước ra khu vườn này không?

Nishizawa: Hôm nọ có một người dân tổ chức tiệc cưới ở đây, lúc đó toàn là bạn bè, người quen. Thật ngạc nhiên khi thấy rất nhiều người, cả họ hàng lẫn hàng xóm, cả trong lẫn ngoài sân (haha).
Nhưng hiếm khi có nhiều người như vậy.
Nếu bạn có một khu vườn thú vị, cách bạn sống sẽ thay đổi, hay nói đúng hơn là phạm vi cuộc sống của bạn sẽ thay đổi, như thể bạn đang sử dụng cả bên ngoài và bên trong, trong khi cuộc sống trước đây chỉ giới hạn ở trong nhà của bạn sẽ bắt đầu thay đổi. Mọi người bắt đầu nghĩ rằng tốt hơn là nên trò chuyện bên ngoài hoặc ăn ở đây sẽ tốt hơn và không còn giới hạn chỉ ở trong nhà nữa.

Hara: Có vẻ như mỗi khối nhà đều có một khu vườn riêng, nhưng đó là gì?
Bạn đã quyết định nó như thế nào?

Nishizawa: Phần lớn, các khu vườn được quyết định một cách tự nhiên. Khu vườn với công trình kiến trúc.
Về cơ bản, chỉ có một khối nhà ở đây có lối vào mở ra vườn. Tuy nhiên, vì tất cả cư dân đã quen nhau nên họ có thể thoải mái ra vào vườn của nhau. Thỉnh thoảng tôi cho thuê nhà và cũng hay ra vào vườn nhà người khác như thế.

(còn tiếp…)

Đoạn đối thoại được diễn ra tại công trình Moriyama House, sau khi ông Hara và ông Nishizawa cùng đi thăm công trình House A.
Nguồn: Ryue Nishizawa: Dialogues
Chuyển ngữ: Quyên.
Ảnh: Moriyama House, được thiết kế bởi Ryue Nishizawa.

04/11/2023

[Phần 3]

Đừng kiểm soát cảnh quan.

Nishizawa: Lúc trước ông đã nói việc kiểm soát cảnh quan là thực tế mà.

Hara: Có lẽ đó lại là lý do khiến nơi này trở nên tuyệt vời như vậy. Tôi tưởng rằng kiểu kiến trúc này sẽ hư cấu hơn một chút, nhưng những gì tôi nhìn thấy xung quanh mình bây giờ hóa ra lại thật kỳ lạ. Nó ở ngoài kia, và ngôi nhà bên cạnh trông rất thật.

Nishizawa: Ý ông là khung cảnh thường ngày nhìn thấy từ đây là thật à?

Hara: Đúng rồi, nó chưa được xử lý. Thay vì kiểm soát cảnh quan, bạn chỉ cho bụi tre cạnh nhà vào luôn trong nhà (haha). Đó là những gì tôi cảm thấy về việc kiểm soát cảnh quan ở đây.

Nishizawa: Khi chúng tôi đang học cách mở cửa sổ. Đã có lúc ban đầu chúng tôi nghĩ đến việc tạo ra các vị trí cửa sổ ngẫu nhiên liên quan đến những ngôi nhà xung quanh. Ví dụ, xây cửa sổ trên tường sao cho không đối diện trực tiếp với cửa sổ nhà hàng xóm, hoặc quyết định vị trí của cửa sổ so với khung cảnh xung quanh.
Tôi nghĩ rằng trong tiến trình ấy, vẻ ngoài sẽ trở nên ngẫu nhiên một cách tự nhiên và vẫn hoạt động tốt. Nhưng khi tôi đang nghiên cứu kiểu này, tôi đột nhiên bắt đầu cảm thấy như mình chỉ đang chơi một trò chơi. Đưa ra quyết định dựa trên mối quan hệ với môi trường xung quanh bạn có thể thú vị như một trò chơi thiết kế, nhưng rồi tôi bắt đầu cảm thấy là chẳng có gì thiết yếu cả. Vì vậy, tôi nghĩ sẽ tốt hơn nếu có một cửa sổ lớn, sáng sủa, vượt qua mối quan hệ giữa bên trong và bên ngoài, bất kể nó nằm cạnh cửa sổ hay bức tường.

Hara: Tôi nghĩ đó là một điều tốt. Khi xây dựng Kyoto Station Building (1997), tôi nhìn ra từ sảnh của một khách sạn có mái kính đa diện và bị sốc. Đó là những gì tôi đã cảm thấy.

Nishizawa: Tại sao vậy?

Hara: Tôi đã cố gắng hết sức để tạo ra thứ này, nhưng những gì bạn có thể thấy từ đó nó có sức mạnh hủy diệt để thổi bay mọi thứ.

Nishizawa: Hướng nhìn ra thành phố?

Hara: Vâng. Tôi đã nghĩ như vậy khi tạo ra Yamato International (1986), nhưng dù nội thất có đẹp đến đâu thì những gì bạn nhìn thấy qua cửa sổ vẫn có sức công phá quá lớn. Đó là lý do tại sao tôi xếp lớp kính và làm việc chăm chỉ để xử lý nó.
Tuy nhiên, không có tòa nhà nào mà Nishizawa-san xây dựng bị bối cảnh thành phố phá hủy. Tôi tự hỏi tại sao lại như vậy (haha).
Cảnh quan bên cạnh đầy rẫy những mâu thuẫn, nảy sinh tình trạng thiếu thốn như cuộc sống khó khăn và diện tích đất đai ít ỏi. Tất nhiên, điều này cũng được thể hiện rõ ở ngôi nhà mà bạn xây dựng. Nhưng nó lại không có sức mạnh hủy diệt. Ngay cả khi bạn mở cửa sổ, những người hàng xóm nổi lên với những hạn chế nhưng vẫn không phá hủy ngôi nhà, tôi đoán đó là do kích thước.

Nishizawa: Khi tôi nghe nói rằng các tòa nhà không bị phá hủy bởi cảnh quan xung quanh, tôi đã nghĩ điều đó là đúng, nhưng nếu bạn nói như vậy thì tại sao chúng lại không bị phá hủy? Phải chăng điều đó có nghĩa là nó có sự liên tục với các chiều không gian xung quanh?

Hara: Không, ý tôi không phải vậy. Tôi đoán đó là một tòa nhà thân thiện với môi trường xung quanh.

Nishizawa: Ý bạn là chúng hòa hợp với nhau?

Hara: Tôi thực sự không nghĩ chúng hòa hợp với nhau đâu (haha).

Nishizawa: Chắc chắn là nó hoàn toàn khác (haha).

Hara: Bạn không thể nói nó hài hòa, nhưng bạn cũng không thể nói nó không hài hòa (haha). Tôi nghĩ kích thước và khoảng cách rất hữu ích ở đây, nhưng tôi thực sự không thể nói được.

(còn tiếp…)

Đoạn đối thoại được diễn ra tại công trình Moriyama House, sau khi ông Hara và ông Nishizawa cùng đi thăm công trình House A.
Nguồn: Ryue Nishizawa: Dialogues
Chuyển ngữ: Quyên.
Ảnh: Moriyama House, được thiết kế bởi Ryue Nishizawa.

04/11/2023

[Phần 2]

Cắt bỏ sơ đồ không gian.

Nishizawa: “Trồi ra ngoài” như Hara-san nói có nghĩa là gì?
Thật ra bằng trực giác, thì tôi cũng có thể hiểu được điều đó.

Hara: Tôi tin rằng loài người phải sống với một sơ đồ không gian nhất định, và tôi nghĩ Nishizawa-san đang cắt bỏ sơ đồ đó. Tôi đoán đó là lý do tại sao chúng lại nổi bật như thế này. Tôi thực sự thích việc sơ đồ không gian không hề vừa vặn với kiến trúc. Điều này rất khác với việc chỉ cố gắng mở rộng sơ đồ không gian để lấp đầy kiến trúc.

Nishizawa: Cắt bỏ sơ đồ không gian đi?

Hara: Vì cách suy nghĩ của một kiến trúc sư bình thường là cố gắng điều chỉnh những thứ giống như sơ đồ của lối sống con người. Các kiến trúc sư bình thường sẽ nghĩ rằng những thứ như vậy thường phù hợp một cách hoàn hảo. Tôi nghĩ chúng được tạo ra theo cách phù hợp với sơ đồ không gian mà chúng ta có được thông qua trải nghiệm. Tôi nghĩ mọi chuyện sẽ ổn và tôi có thể sống ở đó (lol). Nhưng trong trường hợp của Moriyama House, rõ ràng là bạn đã cắt bỏ nó.

Nishizawa: Không phải điều đó có nghĩa là một sơ đồ không gian khác đang được sử dụng sao?

Hara: Không, tôi không nghĩ vậy.
Điều tương tự cũng có thể đúng với các kiến trúc sư nhà ở theo phong cách tối giản của Yo Ikebe (1920-1979), trong đó có tôi, người đang cố gắng hòa nhập. Tuy nhiên, tôi không cố gắng giải thích điều đó ở đây. Chẳng phải có tuyên ngôn nói rằng sơ đồ không gian nên được đẩy ra ngoài, hoặc là dù có bị đẩy ra ngoài cũng không có vấn đề gì? Điều này rất quan trọng và nó dẫn đến sự phân rã. Tôi tin rằng mức độ phân rã cao là quan trọng đối với kiến trúc và đô thị, nhưng chưa có công trình nào nêu ra vấn đề này với tôi.

Nishizawa: Thật tuyệt vời.

Hara: Đúng rồi (haha). Tôi chắc chắn rằng Moriyama House có điều gì đó để nói về chính nó.

Nishizawa: Có sự liên hệ giữa House A và Moriyama House không?

Hara: Không, không hẳn. Ngoài ra, còn có vấn đề về kích thước của House A, nhưng có điều gì đó về quy hoạch của Moriyama House, chẳng hạn như việc đặt phòng tắm cạnh cái cây đó. Rõ ràng là nó đang trồi ra ngoài. Điều này triệt để đến mức nó đã trở thành một xã hội, hay nói đúng hơn là đô thị.
Gần đ nhiều công trình được làm bằng kính, nhưng công trình này lại được làm và sử dụng hơi khác một chút.

Nishizawa: Nó khác nhau thế nào?

Hara: Tôi đoán đó là một sự thao túng không gian. Ví dụ, nếu căn bếp này chỉ cần lớn hơn 30 cm, tôi nghĩ nó sẽ vừa vặn. Do kiểu thao túng không gian này, mọi thứ xung quanh tôi trồi ra xa khỏi các nhà hàng xóm, nhưng đồng thời tôi cũng không thể nhìn thấy những gì xung quanh mình.

Nishizawa: Cảm giác đó không chỉ là vì hình ảnh.

Hara: Đúng vậy, khi tôi nói những điều xung quanh mình, ý thức cũng được bao gồm. Có thể sẽ dễ hiểu hơn nếu nói là “môi trường ý thức xung quanh”.
Tôi nghĩ có một số điều xung quanh chúng ta không thể đạt được bằng cách sử dụng hệ thống đo lường tiện dụng, chẳng hạn như Modulor của Le Corbusier hoặc ý tưởng cho rằng chiều cao của bồn rửa phải là 848,5 cm. Suy cho cùng, nói về những thứ như sự phân rã là không chỉ nói về những gì xảy ra xung quanh chúng ta.

Nishizawa: Nó là sự mở rộng rộng ý thức con người?

Hara: Vâng. Ví dụ, có sự khác biệt do máy tính và điện thoại di động tạo ra, chẳng hạn như khoảng cách giữa những nước láng giềng gần nhất của chúng ta và Montevideo ở Uruguay, Nam Mỹ. Sự phân rã, rời rạc đó cũng phải được chuyển thành kiến trúc. Xung quanh chúng ta như thế nào thì chúng ta phải mô tả về nó bằng cách dựa trên chính nó.

Nishizawa: Đó là một ví dụ kiến trúc rất cụ thể.

Hara: Vâng. Nhưng có lẽ điều đó là không thể.

Nishizawa: Đúng vậy. Tôi cảm thấy sẽ rất khó để tạo ra điều đó.

Hara: Vậy nên, điều đó thực sự là không thể. Có lẽ bạn đang nghĩ về điều gì đó mà bạn không thể làm được. Nhưng từ đó, bạn đã thử tạo ra thứ gì đó như Moriyama House, và tôi thì đã thử đưa một thành phố vào một ngôi nhà, và chúng ta đã tạo ra thứ gì đó trông giống như sự phân rã.
Đối với các kiến trúc sư, việc từ bỏ suy nghĩ về kinh nghiệm và khoảng cách sẽ giống như từ bỏ tính chất của đô thị. Đó là một kiểu tham vọng thấp.

Nishizawa: Kinh nghiệm và khoảng cách có phải là điều gì đó mang tính cá nhân không? Hay nó liên quan nhiều hơn đến các giá trị của thời đại?

Hara: Tôi cảm thấy đó là giá trị của thời đại. Le Corbusier cũng nói những điều tuyệt vời, nhưng chúng ta không được chỉ coi chúng là bề ngoài. So với thời điểm Le Corbusier bắt đầu, dân số thế giới đã tăng gấp 4 lần, số lượng người gốc Hoa và Ấn Độ cũng không còn nhiều. Sẽ không tốt nếu suy nghĩ dựa trên những ví dụ trong quá khứ. Chúng ta cần xem xét kinh nghiệm hiện tại của mình và đưa ra các đề xuất cho nó. Ngày nay, mọi người đều có thể đi máy bay khá bình thường nên chúng ta không còn cảm giác khoảng cách đó là gần hay xa nữa. Là một chuyên gia không gian, lẽ ra phải có tuyên ngôn cho việc này, nhưng không ai có thể nói như vậy. Các kiến trúc sư đã trở nên bất lực trong việc làm bất cứ điều gì cho các đô thị. Nói một cách đơn giản, với sự tồn tại của máy tính, các kiến trúc sư đã mất tiếng nói với đô thị. Kinh nghiệm là rất quan trọng để giành lại đô thị vào tay chúng ta. Trừ khi xã hội có thể chứng minh rằng chúng ta coi trọng kinh nghiệm, nếu không các kiến trúc sư sẽ chỉ có thể làm ra những công trình. Thật là nhục nhã và tôi cảm thấy tiếc cho tổ tiên kiến trúc của chúng ta.
Khi tôi xem các cuộc thi được tổ chức trên khắp thế giới, tôi thấy có những công trình kiến trúc thật và giả. Chúng ta phải có khả năng khẳng định cái này là thật và cái kia là giả. Trong những thứ thật sự ngu ngốc thì sự thật đã lộ diện (lol).

Nishizawa: Cảm ơn ông vì điều đó.

(còn tiếp…)

*Đoạn đối thoại được diễn ra tại công trình Moriyama House, sau khi ông Hara và ông Nishizawa cùng đi thăm công trình House A.
Nguồn: Ryue Nishizawa: Dialogues
Chuyển ngữ: Quyên (voides)
Ảnh: Hiroshi Hara, được chụp bởi Takashi Arai.

04/11/2023

[Phần 1]

Đô thị hóa cuộc sống.

Hara: Hôm nay chúng tôi đã được xem một ngôi nhà rất thú vị.

Nishizawa: Vậy à? Cảm ơn ông rất nhiều vì đã nói như thế.

Hara: Điều đầu tiên tôi nghĩ là nó khá khác biệt so với cách chúng tôi tạo ra kiến trúc. Rõ ràng, bạn có thể nhìn thấy điều đó từ bên ngoài, cả thành phố và ngôi nhà kế bên (lol). Từ những cửa sổ lớn của House A (2006), ngôi nhà ở bên cạnh nó trông giống như một bức tường. Moriyama House (2005) cũng mang lại cho chúng tôi cảm giác đang sống trong thành phố. Tôi nghĩ cách bạn suy nghĩ về vấn đề riêng tư rất khác biệt so với chúng tôi. Chúng tôi thì đang suy nghĩ về việc làm thế nào đóng công trình lại để tách biệt khỏi thành phố. Tuy nhiên, khi nhìn vào ngôi nhà mà bạn xây dựng, tôi nghĩ rằng đã có một sự chuyển đổi lớn về cách suy nghĩ làm thế nào để tạo ra các công trình.

Nishizawa: Nếu ông muốn sử dụng các từ như "đóng" và "mở", thì đúng là tôi đã cố gắng mở mọi thứ ra. Ngôi nhà đầu tiên tôi xây dựng là một biệt thự (Weekend House, 1999), nhưng nó là một ngôi nhà “đóng”. Sau đó, tôi cũng đã làm một số dự án căn hộ, nhưng chúng cũng không có không gian mở nhiều. Điều này xảy ra bởi vì một căn hộ là một công trình với nhiều phòng chật chội bên trong. Do đó, câu hỏi không thể tránh khỏi là làm thế nào để chia không gian bên trong của công trình và sắp xếp các phòng. Những việc tôi làm, như cách cố gắng tổ chức mọi thứ nhưng chỉ là bên trong một chiếc hộp, nó ngày càng trở nên giống như một khu vườn thu nhỏ và đóng hơn, và tôi cảm thấy mình đang mất đi năng lượng, và tôi bắt đầu cảm thấy rằng mình đang ở giới hạn về khả năng tạo ra một điều gì đó tốt hơn. Tôi có cảm nhận về điều đó. Trong quá trình đó, tôi nảy ra ý tưởng về việc phân tách kiến trúc. Tôi cảm nhận được rằng tôi có thể tạo ra kiến trúc hướng ra bên ngoài hơn, cụ thể ở đây là hướng ra đô thị ngoài kia, và ở nhiều khía cạnh tôi cảm nhận được rằng tôi có một cảm giác rất tốt về những khoảng mở.

Hara: Cả trong House A và Moriyama House, cư dân sống một cách trần trụi (lol), hay nói cách khác, họ đang sống trong một thành phố trong khi nhìn ra xung quanh. Phản ứng của cư dân như thế nào?

Nishizawa: Tôi muốn hỏi ông Moriyama về điều đó (lol). Ông Moriyama, là người sống trong một ngôi nhà mở, ông nghĩ gì về điều đó?

Moriyama: Hiện tại thì tôi không có gì phải lo lắng (lol).

Hara: Điều đó hoàn toàn không làm phiền ông ấy (lol). Tôi nghĩ đó là một cách sống kỳ lạ. Nhưng tôi đoán nhà tập thể đã từng trông như vậy. Cuộc sống của họ đều hiển thị ra thế giới bên ngoài và họ biết nhau. Sự rối ren của thành phố một cách nào đó vẫn không thay đổi từ khi đó, nhưng nếu bạn nhìn kỹ hơn, bạn sẽ nhận ra rằng việc rối ren thực sự là một điều tốt. Tôi không nghĩ vậy (lol). Đùa thôi, điều đó rất tốt. Tôi tự hỏi liệu có phải sự riêng tư mới đã lên ngôi không. Trước đây tôi đã nghĩ rằng công trình càng nhỏ thì càng phải đô thị hóa nó, nhưng tôi không thể nghĩ ra cách nào để tạo ra một công trình mà cuộc sống thành thị được phơi bày, đã vậy nó còn được biến thành một khu dân cư thực sự như thế này.

Nishizawa: Liệu điều này có khác với những gì ông đã từng nói về "tạo ra một thành phố trong nhà"?

Hara: Đúng vậy. Tôi đang suy nghĩ về cách thiết lập thế giới bên trong một ngôi nhà bằng cách cắt nó ra khỏi môi trường xung quanh, nhưng ở đây có một sự chuyển đổi táo bạo mà mọi thứ đều được phơi bày và đô thị hóa. Và khi tôi thực sự được trải nghiệm, nó lại rất tốt (lol). Thật thú vị khi bạn nói ra điều đó.

Nishizawa: Khi tôi nói về việc tự phơi bày, tôi không có ý là tạo ra một ngôi nhà không có sự riêng tư; ngược lại, tôi muốn tạo ra một ngôi nhà thoải mái với đủ không gian riêng tư. Nó sẽ càng thoải mái nếu bạn có thể cảm nhận môi trường xung quanh hơn là chỉ bên trong ngôi nhà. Tôi tự hỏi liệu điều đó có thể xảy ra hay không.

Hara: Khi bạn thực sự làm điều này, bạn có thể hiểu rõ nó. Hóa ra việc mở cửa ra ngôi nhà hàng xóm cũng không sao cả. Điều mà tôi đã ý thức là ý tưởng về cách biểu lộ ra bên ngoài những cái ở bên trong, vì chúng ta không thể mong đợi nhiều từ bên ngoài. Nói cách khác, đó là một phương pháp đảo ngược. Tuy nhiên, điều tôi cảm nhận về Moriyama House và House A là nó thực sự còn hơn một phép đảo ngược. Đó không phải là việc cắt đứt mối quan hệ giữa bên ngoài và bên trong. Hành động khai mở một công trình là hư cấu, nhưng khi bạn thực sự trải nghiệm nó, bạn cảm nhận được rằng nó là thực tế. Tôi chắc chắn rằng tỷ lệ này khá tốt. Một cửa sổ được làm nhỏ hơn so với hàng xóm của họ, và một cửa sổ lại được cắt ra to đùng đến mức chúng thực sự không phải là một vấn đề cần để tâm nữa, nên tôi không nghĩ rằng bạn đang cố tái tạo một quang cảnh. Tôi thật sự thích tỷ lệ đó. Điều đó có thể được sử dụng như một kỹ thuật, và nó có một số logic trong đó.

Nishizawa: Với Moriyama House, ta có thể cảm thấy nó giống như một căn phòng hơn là một kiến trúc. Tuy nhiên, điều này có đúng với House A không?

Hara: Đúng. Sau cùng, thì nó vẫn khá nhỏ phải không?

Nishizawa: Đối với House A, chúng tôi làm cho chiều cao trần và cửa sổ cực kỳ lớn. Tôi đang nghĩ về việc tạo ra một không gian lớn hơn thay vì một không gian nhỏ hơn bằng cách đó.

Hara: Nói ngắn gọn, tôi cảm thấy là ngôi nhà đang trồi ra ngoài (lol). Các thứ xung quanh tôi đang tỏa ra từ ranh giới cư trú của chính tôi, hay nói cách khác, tôi đang ở bên ngoài ranh giới. Chỉ có vài thứ được cho là phù hợp bên trong ngôi nhà này, bản thân tôi cảm thấy mình đang nhô ra khỏi nó và cứ thế xuất hiện trong không gian. Nếu nói về kích thước nhỏ, phòng trà Nhật cũng tương tự, nhưng phòng trà lại bị bao quanh, hay nói cách khác, chúng bị cắt đứt khỏi bên ngoài, vì vậy không có gì xung quanh bạn có thể trồi ra cả. Các kiến trúc sư không nhất thiết phải biết nhiều về cách con người có thể sống tốt, nhưng tôi nghĩ họ đã học được điều này thông qua việc nghiên cứu các trường hợp trong quá khứ và xem xét về con người. Tuy nhiên, việc tạo ra điều gì đó thoải mái dựa trên các trường hợp thực tế chỉ là việc lặp lại kinh nghiệm, và nó không thể trở thành một trải nghiệm mới. Nếu chúng ta không rời xa các ví dụ và tái tạo lại trải nghiệm của con người, cho họ thấy đó là môi trường xung quanh mới, chúng ta sẽ chỉ nhìn thấy những kiến trúc tương tự nhau.

Nishizawa: Đúng vậy.

Hara: Mọi người đều xây nhà để sống thoải mái. Nhưng tôi lại không cảm thấy hào hứng với những điều kiểu như vậy. Tóm lại, họ luôn làm theo ví dụ có sẵn trước đó, vì vậy họ chỉ có một cách sống giống nhau. Các kiến trúc sư đều được cho là chuyên gia dựa trên kinh nghiệm, nhưng nếu họ cũng chỉ làm theo những ví dụ thì dường như lúc này, họ lại không giống một chuyên gia. Thách thức quan trọng nhất đối với kiến trúc là thiết kế những điều mới lạ xung quanh chúng ta, hay nói cách khác, chứng minh những gì sẽ xảy ra trong tương lai. Nếu các kiến trúc sư không đưa ra những đề xuất mới, họ sẽ không đủ năng lực để đối thoại với sự đô thị hóa. Tôi nghĩ có nhiều cách tiếp cận trải nghiệm mới, nhưng hai ngôi nhà này tôi nghĩ đó là một gợi ý khá tốt.

Nishizawa: Tôi hiểu rồi, cảm ơn ông rất nhiều.

Hara: Nói một cách thực tế hơn, kiến trúc này sẽ không thể thực hiện được nếu không có công nghệ như tạo ra một nơi có chiều cao trần rất cao hoặc xây dựng nó bằng các tấm sắt. Điều quan trọng là phải xem xét kỹ tình hình và đưa ra các đề xuất mới để ứng phó.
Nói cách khác, tôi chỉ đang muốn tranh luận rằng sẽ rất thoải mái nếu mở nó ra. Tôi nghĩ bạn đã làm điều đó thành công. Ở đây, kiến trúc là một trong những đề xuất và điều này cuối cùng sẽ trở thành cơ sở để chúng ta nói về các thành phố.

Nishizawa: Khi bạn nghĩ về một thành phố, bạn có xu hướng nghĩ rằng đó là một điều phức tạp, rất lớn và không liên quan gì đến trải nghiệm của bạn, nhưng điều đó không phải là thực tế; về bản chất, đó chỉ là điều kết nối với trải nghiệm và cảm xúc của riêng bạn.

Hara: Đúng vậy. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là kích thước của khu vực xung quanh sẽ bao trùm cả thành phố. Đề xuất rằng có thể có một cách sống mới theo cách này đang trình bày mô hình cuộc sống và trải nghiệm con người, mà trở thành logic địa phương của thành phố và cũng có thể tham khảo đến các nơi khác. Bất kể bạn ở đâu, tôi có thể nói rằng điều này là có thể. Tất nhiên, xây dựng kiến trúc là quan trọng, nhưng không chỉ đơn thuần là xây dựng. Chúng tôi chỉ đang nói về cách xây dựng nó. Cả phong cách Beaux-Arts và Hiện đại. Nên làm loại cửa sổ nào, cách nào để làm mái, cách nào để làm tường, v.v. Chúng ta chỉ có một loại logic này. Tôi chưa từng nghĩ về việc kiến trúc được tạo ra từ trải nghiệm con người. Đó là ý của tôi khi nói rằng kiến trúc phải trở thành một sự kiện. Hệ thống trải nghiệm mới phải được mô tả đúng.

Nishizawa: Tôi hiểu. Cánh cửa sổ cũng là một công cụ mới để trải nghiệm. Đó là điều bạn cũng đã làm.

Hara: Tất nhiên tôi cũng nghĩ vậy. Ví dụ, nếu bạn hỏi tôi liệu có thể tạo ra một cái gì đó như thế này bằng các vật liệu khác ngoài tấm sắt không, tôi sẽ nói rằng điều đó là không thể. Tôi thật sự nghĩ rằng điều đó đúng, nhưng nếu bạn không có nhận thức rằng, “tại sao ta không tiếp cận ngôi nhà hàng xóm một cách trần trụi như vậy?” Thì tôi không nghĩ là có thể tạo ra được một thứ như vậy từ bất kỳ điều gì khác.

Nishizawa: Đúng vậy. Từ nhận thức đó, phương pháp tạo ra nó xuất hiện.

Hara: Điểm yếu của kiến trúc hiện đại là nó đang sụp đổ. Dễ dàng rơi vào bẫy của việc cứ đâm đầu làm theo dựa trên những công trình đã có trước đó, nghĩ rằng nó được xây dựng theo cách đó là vì công trình trước đây đã từng được xây dựng như vậy. Hãy nghĩ về những ý tưởng có nguồn gốc từ trải nghiệm. Nói cách khác, các kiến trúc sư không nghĩ từ các mẫu có sẵn. Tôi nghĩ vậy."

(còn tiếp…)

*Đoạn đối thoại được diễn ra tại công trình Moriyama House, sau khi ông Hara và ông Nishizawa cùng đi thăm công trình House A.
Nguồn: Ryue Nishizawa: Dialogues
Chuyển ngữ: Quyên.
Ảnh : Ryue Nishizawa, được chụp bởi Iwan Baan.

29/10/2023

[Phần 2]

Cắt bỏ sơ đồ không gian.

Nishizawa: “Trồi ra ngoài” như Hara-san nói có nghĩa là gì?
Thật ra bằng trực giác, thì tôi cũng có thể hiểu được điều đó.

Hara: Tôi tin rằng loài người phải sống với một sơ đồ không gian nhất định, và tôi nghĩ Nishizawa-san đang cắt bỏ sơ đồ đó. Tôi đoán đó là lý do tại sao chúng lại nổi bật như thế này. Tôi thực sự thích việc sơ đồ không gian không hề vừa vặn với kiến trúc. Điều này rất khác với việc chỉ cố gắng mở rộng sơ đồ không gian để lấp đầy kiến trúc.

Nishizawa: Cắt bỏ sơ đồ không gian đi?

Hara: Vì cách suy nghĩ của một kiến trúc sư bình thường là cố gắng điều chỉnh những thứ giống như sơ đồ của lối sống con người. Các kiến trúc sư bình thường sẽ nghĩ rằng những thứ như vậy thường phù hợp một cách hoàn hảo. Tôi nghĩ chúng được tạo ra theo cách phù hợp với sơ đồ không gian mà chúng ta có được thông qua trải nghiệm. Tôi nghĩ mọi chuyện sẽ ổn và tôi có thể sống ở đó (lol). Nhưng trong trường hợp của Moriyama House, rõ ràng là bạn đã cắt bỏ nó.

Nishizawa: Không phải điều đó có nghĩa là một sơ đồ không gian khác đang được sử dụng sao?

Hara: Không, tôi không nghĩ vậy.
Điều tương tự cũng có thể đúng với các kiến trúc sư nhà ở theo phong cách tối giản của Yo Ikebe (1920-1979), trong đó có tôi, người đang cố gắng hòa nhập. Tuy nhiên, tôi không cố gắng giải thích điều đó ở đây. Chẳng phải có tuyên ngôn nói rằng sơ đồ không gian nên được đẩy ra ngoài, hoặc là dù có bị đẩy ra ngoài cũng không có vấn đề gì? Điều này rất quan trọng và nó dẫn đến sự phân rã. Tôi tin rằng mức độ phân rã cao là quan trọng đối với kiến trúc và đô thị, nhưng chưa có công trình nào nêu ra vấn đề này với tôi.

Nishizawa: Thật tuyệt vời.

Hara: Đúng rồi (haha). Tôi chắc chắn rằng Moriyama House có điều gì đó để nói về chính nó.

Nishizawa: Có sự liên hệ giữa House A và Moriyama House không?

Hara: Không, không hẳn. Ngoài ra, còn có vấn đề về kích thước của House A, nhưng có điều gì đó về quy hoạch của Moriyama House, chẳng hạn như việc đặt phòng tắm cạnh cái cây đó. Rõ ràng là nó đang trồi ra ngoài. Điều này triệt để đến mức nó đã trở thành một xã hội, hay nói đúng hơn là đô thị.
Gần đ nhiều công trình được làm bằng kính, nhưng công trình này lại được làm và sử dụng hơi khác một chút.

Nishizawa: Nó khác nhau thế nào?

Hara: Tôi đoán đó là một sự thao túng không gian. Ví dụ, nếu căn bếp này chỉ cần lớn hơn 30 cm, tôi nghĩ nó sẽ vừa vặn. Do kiểu thao túng không gian này, mọi thứ xung quanh tôi trồi ra xa khỏi các nhà hàng xóm, nhưng đồng thời tôi cũng không thể nhìn thấy những gì xung quanh mình.

Nishizawa: Cảm giác đó không chỉ là vì hình ảnh.

Hara: Đúng vậy, khi tôi nói những điều xung quanh mình, ý thức cũng được bao gồm. Có thể sẽ dễ hiểu hơn nếu nói là “môi trường ý thức xung quanh”.
Tôi nghĩ có một số điều xung quanh chúng ta không thể đạt được bằng cách sử dụng hệ thống đo lường tiện dụng, chẳng hạn như Modulor của Le Corbusier hoặc ý tưởng cho rằng chiều cao của bồn rửa phải là 848,5 cm. Suy cho cùng, nói về những thứ như sự phân rã là không chỉ nói về những gì xảy ra xung quanh chúng ta.

Nishizawa: Nó là sự mở rộng rộng ý thức con người?

Hara: Vâng. Ví dụ, có sự khác biệt do máy tính và điện thoại di động tạo ra, chẳng hạn như khoảng cách giữa những nước láng giềng gần nhất của chúng ta và Montevideo ở Uruguay, Nam Mỹ. Sự phân rã, rời rạc đó cũng phải được chuyển thành kiến trúc. Xung quanh chúng ta như thế nào thì chúng ta phải mô tả về nó bằng cách dựa trên chính nó.

Nishizawa: Đó là một ví dụ kiến trúc rất cụ thể.

Hara: Vâng. Nhưng có lẽ điều đó là không thể.

Nishizawa: Đúng vậy. Tôi cảm thấy sẽ rất khó để tạo ra điều đó.

Hara: Vậy nên, điều đó thực sự là không thể. Có lẽ bạn đang nghĩ về điều gì đó mà bạn không thể làm được. Nhưng từ đó, bạn đã thử tạo ra thứ gì đó như Moriyama House, và tôi thì đã thử đưa một thành phố vào một ngôi nhà, và chúng ta đã tạo ra thứ gì đó trông giống như sự phân rã.
Đối với các kiến trúc sư, việc từ bỏ suy nghĩ về kinh nghiệm và khoảng cách sẽ giống như từ bỏ tính chất của đô thị. Đó là một kiểu tham vọng thấp.

Nishizawa: Kinh nghiệm và khoảng cách có phải là điều gì đó mang tính cá nhân không? Hay nó liên quan nhiều hơn đến các giá trị của thời đại?

Hara: Tôi cảm thấy đó là giá trị của thời đại. Le Corbusier cũng nói những điều tuyệt vời, nhưng chúng ta không được chỉ coi chúng là bề ngoài. So với thời điểm Le Corbusier bắt đầu, dân số thế giới đã tăng gấp 4 lần, số lượng người gốc Hoa và Ấn Độ cũng không còn nhiều. Sẽ không tốt nếu suy nghĩ dựa trên những ví dụ trong quá khứ. Chúng ta cần xem xét kinh nghiệm hiện tại của mình và đưa ra các đề xuất cho nó. Ngày nay, mọi người đều có thể đi máy bay khá bình thường nên chúng ta không còn cảm giác khoảng cách đó là gần hay xa nữa. Là một chuyên gia không gian, lẽ ra phải có tuyên ngôn cho việc này, nhưng không ai có thể nói như vậy. Các kiến trúc sư đã trở nên bất lực trong việc làm bất cứ điều gì cho các đô thị. Nói một cách đơn giản, với sự tồn tại của máy tính, các kiến trúc sư đã mất tiếng nói với đô thị. Kinh nghiệm là rất quan trọng để giành lại đô thị vào tay chúng ta. Trừ khi xã hội có thể chứng minh rằng chúng ta coi trọng kinh nghiệm, nếu không các kiến trúc sư sẽ chỉ có thể làm ra những công trình. Thật là nhục nhã và tôi cảm thấy tiếc cho tổ tiên kiến trúc của chúng ta.
Khi tôi xem các cuộc thi được tổ chức trên khắp thế giới, tôi thấy có những công trình kiến trúc thật và giả. Chúng ta phải có khả năng khẳng định cái này là thật và cái kia là giả. Trong những thứ thật sự ngu ngốc thì sự thật đã lộ diện (lol).

Nishizawa: Cảm ơn ông vì điều đó.

(còn tiếp…)

Đoạn đối thoại được diễn ra tại công trình Moriyama House, sau khi ông Hara và ông Nishizawa cùng đi thăm công trình House A.
Nguồn: Ryue Nishizawa: Dialogues
Chuyển ngữ: Quyên (voides)
Ảnh 1: Hiroshi Hara, được chụp bởi Takashi Arai.
Ảnh 2: Ryue Nishizawa, được chụp bởi Iwan Baan.