17/05/2026
Tình cờ đọc được câu nói của một người thầy hơn bốn mươi năm giảng dạy ở trường Đại học Kiến trúc Saigon, là người đã trực tiếp đào tạo hàng nghìn kiến trúc sư thuộc nhiều thế hệ.
- Các anh không cần chọn đề tài tốt nghiệp như trung tâm này hay trung tâm nọ cho nó cao siêu. Chỉ cần các anh vẽ một căn nhà đàng hoàng là được.
Đó là thái độ, là cái nhìn của một người làm nghề thuộc nhiều thế hệ trước. Thứ mà lâu rồi không còn được gặp.
Bây giờ, hầu hết mọi người đều cố gắng để thiết kế trở nên hoặc độc lạ, hoặc đẹp. Một cái đẹp mông lung phụ thuộc mắt người. Đôi khi đẹp vì hợp trend. Cũng có khi, chỉ cần đắt tiền thì mặc định là đẹp.
Đàng hoàng, là một từ ngày càng hiếm gặp.
Để mà viết chính xác thì từ gốc phải là đường hoàng. Trong đó, "đường" nghĩa là ngôi nhà lớn. Còn "hoàng" là lộng lẫy, to lớn, trang nghiêm.
Vừa hay, đàng hoàng có nghĩa gốc vốn là từ chỉ căn nhà được xây dựng với sự rõ ràng, nghiêm cẩn, khuôn thước.
Về nghĩa thông dụng thì chắc ai cũng biết, chỉ một việc gì được làm tử tế, có trước có sau. Khi xã hội mỗi lúc càng như một dòng nước xiết cuốn mỗi cuộc đời nhỏ bé trôi theo, sống được đàng hoàng tưởng dễ mà khó. Nếu mà giữ trước thì chẳng còn lại sau. Để mà được sau, thì khó lòng vẹn trước. Cho nên, lâu lắm rồi hình như không còn nghe ai nói về ai, đó là một người đàng hoàng.
Mà cũng lâu rồi, không còn nghe ai nhắc chuyện vẽ hay xây một cái nhà đàng hoàng, tử tế. Chỉ còn văng vẳng những lời tán tụng giông giống nhau. Đẹp. Hoặc độc. Hoặc đắt.
Đàng hoàng có lẽ giống như một cái áo trước tiên được may cẩn thận, vừa người. Không cần đẹp, không cần độc, và dĩ nhiên cũng không cần đắt.
Chỉ là nếu không ráng để níu vào một trong ba thứ đó, hoặc cả ba, thì dường như khó tồn tại lúc này. Chẳng ai nhắc đến, không người gọi tên. Bơ vơ như kẻ bị dòng chảy thời đại bỏ lại bên bờ.
Không cứ gì chỉ cái áo mà hình như là chuyện cũng vậy. Từ lớn tới nhỏ. Làm đủ, làm đúng luôn khó khăn hơn làm thừa, làm quá, làm màu.
Chúng tôi hay nhắc lại với những bạn trẻ đã từng hoặc sẽ làm việc với mình, lời dạy của một người đi trước.
Giỏi không phải là cầm lên nặng mà là đặt xuống nhẹ.
Thái độ luôn xếp trên trình độ. Chuyên môn em có thể giỏi, hoặc chưa, cái đó phụ thuộc nhiều vào cách người khác nhìn nhận em, hoặc chính em tự nhìn nhận mình. Nhưng chắc chắn một người tử tế sẽ chọn ở lại để tìm cách kết thúc một vấn đề nếu đã lỡ bắt đầu nó. Cái kết thúc đó có thể không tốt đẹp như cách họ đã mường tượng, thậm chí chứa đầy những nỗi đau, sai lầm, thậm chí thất vọng tột cùng. Bởi vì sự bất vẹn toàn luôn cách đời sống diễn ra. Nhưng dũng cảm đi tới cùng để đóng lại một cánh cửa đã mở, cũng là một sự trọn vẹn đáng được tôn trọng rồi.
Xã hội luôn dư thừa những ý tưởng vĩ đại, nhưng lại thiếu những người biết cách làm tử tế từng việc nhỏ. Xây một hàng gạch thẳng thớm, xử lý một ô cửa không tràn nước, lợp một cái mái không dột, lắp một cái bồn cầu không tắc.. Tất cả những điều nhỏ nhặt đó đều cần phải học cẩn thận, trước khi nghĩ đến những chuyện cao xa. Mà để học cái gì chẳng phải trả giá, chẳng phải phạm sai lầm.
Giữ cho trách nhiệm lớn hơn cái tôi, làm được như vậy trước hết, mới là đàng hoàng.
Một công trình đàng hoàng cũng là công trình mà người bắt đầu nó dám đi với nó đến cùng, miễn là ý tưởng của anh ta được thực hiện. Bởi vì anh ta tin rằng công trình đó xứng đáng được xây dựng từ những bản vẽ của anh ta. Khó khăn sinh ra để thử thách người giỏi, nhưng cuối cùng lại là để tìm kiếm người kiên định.
Một bác sĩ không chọn từ bỏ bệnh nhân. Một nghệ sĩ không rời sân khấu khi bên dưới vẫn còn khán giả. Một người lính không bỏ lại đồng đội. Và một kiến trúc sư, không bao giờ chọn từ bỏ trách nhiệm xây dựng công trình của mình.
Cầm lên được thì đặt xuống được. Mở ra được, thì nhất định phải ở lại đến cuối để đóng lại trọn vẹn. Rồi làm gì thì làm, đi đâu thì đi.
Trời đất vốn thênh thang mà, đâu có thiếu chọn lựa. Chọn làm điều gì mà cuối cùng lòng mình thấy phải là được.
-House on Tree-
