Hành trình đến với Di tích lịch sử - văn hóa TP.HCM

06/11/2025

CHÙA AN LẠC
Chùa An Lạc được xây dựng cách ngày nay khoảng 200 năm. Toàn bộ khuôn viên chùa có diện tích 1085,7m2, cổng chùa được xây theo kiểu tam quan. Trong chùa có 5 ngôi mộ của các vị sư trụ trì và những người bà con với chùa, trong đó có hai ngôi mộ lớn của hòa thượng - sư trụ trì của chùa hiệu là Chánh Hạnh, bổn sư là Nhựt Tấn, thuộc đời thứ 39 dòng Lâm Tế chánh tông và ngôi mộ của Hòa thượng hiệu là Phổ Chiếu bổn sư là Minh Quang, cũng thuộc đời thứ 38 dòng Lâm Tế chánh tông.

Chùa An Lạc có hai nếp nhà được kiến trúc theo hình chữ Nhị (=):

- Nếp nhà thứ nhất có chiều dài 12,59m, rộng 12,9m, kiến trúc theo kiểu "tứ tượng" hay "tứ trụ". Đây là kiểu kiến trúc phổ biến ở các đình, chùa Nam bộ thế kỷ 19, thờ các vị Thần và Phật. Trong nhà có 16 cột gỗ, đường kính 0,3 m, rui mè, vì kèo đều bằng gỗ, mái lợp ngói âm dương, nền lót gạch men (trước đây là gạch tàu) một phần nếp nhà dùng làm chính điện, một phần dùng làm tổ đường.

Phần chính điện có bức hoành phi "An Lạc tự" niên đại năm Giáp Tý (1864), bức hoành phi được sơn son thếp vàng, hoa văn rồng, lân, quy, phụng. Vị thần chính được thờ ở phần chính điện là tháp Tam Bảo. Trên bàn thờ có tượng Phật Thích Ca bằng đồng cao 2m, bên phải là tượng Chuẩn Đề bằng gỗ cao 2m, bên trái là tượng Di Lặc cao 0,8m; phía trước là tượng Thích Ca sơ sinh. Phía trên bàn thờ, trang trí hoa văn hình hoa sen và bức hoành phi "Đại hùng bảo điện" thếp vàng, niên đại năm Ất Sửu (1925). Bên trái bàn thờ là tượng Quan Thế Âm làm bằng thạch cao, cao 1,2m. Bên phải bàn thờ chính điện là bàn thờ Địa Tạng, cao 1,2m, bằng thạch cao. Sát tường bên phải chính điện là bàn thờ Giám Trai và Tiêu Diện (đều là tượng gỗ). Nằm bên trái là bàn thờ Hộ pháp. Nửa phía sau của nếp nhà thứ nhất là tổ đường. Bàn thờ tổ đường được đặt hướng vào phía trong. Trên bàn thờ có tượng Tổ sư Đạt Ma và chân dung Hòa thượng Chánh Hạnh.
- Nếp nhà thứ hai nhỏ hơn nép nhờ nhà thứ nhất được dùng làm trai đường, kiến trúc theo kiểu tứ tượng. Cột gỗ được kê trên tảng đá hoa cương khắc hình lăng trụ. Ở đây có bức hoành phi "Chánh pháp tuyên dương" sơn son thếp vàng, trang trí hoa văn hình lá cách điệu.

Đến với chùa An Lạc, chúng ta sẽ được tham quan ngôi chùa cổ mang những nét đặc trưng của kiến trúc Phật giáo ở Nam bộ thế kỷ 19.

Chùa An Lạc được Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố theo Quyết định số 171/QĐ-UBND ngày 27 tháng 4 năm 2009.
_____________________________
Theo sách Hành trình Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh,Nxb Thông tấn, 2011, tr 142.

06/11/2025

CHÙA PHƯỚC TƯỜNG
Chùa do Tổ Linh Quang Phật Chiểu đời thứ 35 phái Lâm Tế khai lập vào khoảng năm 1741. Tấm hoành phi "PHƯỚC TƯỜNG TỰ" hiện còn lưu giữ tại chùa ghi năm Giáp Ngọ (1834) đã xác định năm 1834 là năm chùa được tu bổ, tôn tạo.

Hiện nay, chùa tọa lạc trên khu đất rộng khoảng 5ha với nhiều cây cổ thụ như dầu, sao, bồ đề, sứ... cảnh quan chùa đẹp, đường vào chùa thuận lợi.

Về tổng thể các công trình kiến trúc chùa có: cổng, sân, tiền điện, chính điện, giảng đường và tăng đường nằm trên trục dọc. Phòng tăng, lớp học, nhà bếp được bố trí phía sau và bên phải giảng đường.

Trong các công trình trên, tiền điện, chính điện, tổ đường, giảng đường là nơi lưu giữ được kiến trúc gỗ, mái lợp ngói âm dương, bờ nóc mái có hai rồng tranh châu.

Tiền điện dạng nhà ba gian hai chái với cột, kèo, gồ, vách tường trước tiền điện là vách gỗ với ba cửa chính giữa và hai bên gồm 12 cánh có trụ xoay trên ngưỡng cửa, loại cửa này hiện nay rất ít được bảo tồn.

Chính điện thuộc dạng kiến trúc tứ trụ với bốn cột gỗ lớn ở trung tâm được liên kết với nhau bởi các cây xà (xiên). Từ bốn cột trung tâm hệ thống kèo được mở ra bốn hướng làm cho không gian chính điện được rộng rãi.

Án thờ tại chính điện là nơi trang trọng nhất với nhiều tầng, nơi đặt các tượng thờ như: Tam Thế Phật, Thích Ca, Di Lặc, Địa Tạng, Quan Âm, Hộ Pháp bằng gỗ... đều được tạc tác từ thế kỷ 19. Tiền điện, chính điện còn là nơi lưu giữ các hoành phi, liễn, bao lam làm năm 1922.

Sau chính điện là tổ đường, nơi lưu giữ các bài vị gỗ ghi chữ Hán Việt tên các vị tổ trụ trì chùa như: Tổ Linh Quang Phật Chiểu (đời 35); Tổ Thuận Đức Ấn (đời 36), Tiền Hiền Diệu Minh (đời 37), Pháp Ấn Nhu Quới (đời 39).

Phước Tường – ngôi chùa cổ trên 200 năm, thuộc đất Gia Định xưa, nay là thành phố Hồ Chí Minh, trải qua 10 đời trụ trì, nơi lưu giữ kiến trúc nghệ thuật chùa cổ Nam bộ cùng với khoảng 100 di vật, cổ vật. Chùa được xếp hạng di tích quốc gia theo Quyết định số 43-VH/QĐ ngày 07 tháng 01 năm 1993 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa.
____________________
Theo sách Hành trình Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh,Nxb Thông tấn, 2011, tr 158.

05/11/2025

ĐÌNH LINH ĐÔNG
Theo hàng chữ khắc trên cây đòn nóc tiền điện đình Linh Đông: "Quí mùi niên, quí thu, cát nhật tạo" (dựng đình ngày lành, tháng 9, năm Quí Mùi - 1823), thì đình Linh Đông đã được xây dựng gần 200 năm.

Về mặt bằng tổng thể, đình Linh Đông gồm ba nếp nhà: tiền điện, trung điện và chính điện; nhà khách và nhà bếp, phần còn lại là sân đình. Ở chính giữa mặt tiền ngoài đình là bình phong được xây bằng gạch, mặt ngoài đắp nổi hình long hổ hội (rồng, cọp tụ về), mặt trong đắp nổi hình qui-hạc (rùa và hạc). Trong sân đình có miếu Ngũ Hành Nương Nương và miếu Bạch Mã Thái Giám.

Nổi bật trong kiến trúc là tiền điện và chính điện đình Linh Đông. Tiền điện là nếp nhà năm gian, chính điện theo kiểu tứ trụ, được xây dựng bằng vật liệu gỗ quý, mái lợp ngói âm dương. Đến nay kết cấu hệ thống cột, vì kèo, câu đầu, xà đòn tay, rui hấu như còn nguyên vẹn.

Các bàn thờ trong chính điện được bài trí đăng đối nhau. Trung tâm là khảm thờ Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh, phía trước là án thờ Hội Đồng, bên phải là khảm thờ Ngũ Thổ Thần Vị (bài vị Thần Đất) và khảm thờ Tiền Hiền Chi Vị (bài vị Tiền Hiền), bên trái là khảm thờ Ngũ Cốc Thần Vị (bài vị Thần Nông) và khảm thờ Hậu Hiền Chi Vị (bài vị Hậu Hiền). Ở khu vực hậu điện có năm bàn thờ được xây bằng gạch, xếp theo hàng ngang, gồm các bàn thờ: Tiên Sư Chi Vị, Tiền Đại Viên Quan, Trung Đẳng Hương Chức Liệt Vị, Tiền Đại Hương Chức, Hạ Đẳng Hương Chức Liệt Vị.

Đình còn lưu giữ sắc phong bằng chất liệu giấy dó do Vua Tự Đức ban cho Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh thôn Linh Chiểu Đông, huyện Nghĩa An vào ngày 29 tháng 11 năm Tự Đức thứ 5 (ngày 8 tháng 1 năm 1853). Ngoài ra còn có nhiều hiện vật quý được làm bằng gỗ, chạm khắc rất tinh vi các hình long-lân-quy-phụng, mây, chim, hoa lá quả như: chiếc long đình dùng để rước sắc Thần (niên đại 1880), ngai Thần, mỏ, 17 hoành phi, sáu cặp liễn, năm khảm thờ, sáu bàn hương án, bốn bao lam được sơn son thếp vàng; một lư hương, hai chân đèn, ba cặp hạc đứng trên lưng rùa bằng gỗ... và hai dàn lỗ bộ với 16 loại binh khí cán bằng gỗ, lưỡi bằng đồng.

Hàng năm, lễ Kỳ Yên được tổ chức long trọng trong hai ngày 15 và 16 tháng 10 âm lịch với mục đích cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa vui bội thu. Ngoài ra, đình còn tổ chức lễ Thượng Nguyên (15 tháng Giêng), lễ Trung Nguyên (15 tháng 7) và lễ giỗ Tiền Hiền Tạ Dương Minh (tên húy là Huy, tên hiệu là Thủ Đức) vào ngày 19 tháng 6 âm lịch.

Với những giá trị lịch sử - văn hóa và giá trị kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu, hồ sơ xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật đình Linh Đông đã được Hội đồng xét duyệt di tích lịch sử - văn hóa thành phố Hồ Chí Minh thông qua và đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng đình Linh Đông là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.
____________________
Theo sách Hành trình Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh,Nxb Thông tấn, 2011, tr 196.

05/11/2025

ĐÌNH TRƯỜNG THỌ
Theo sách Địa bạ triều Nguyễn, thôn Trường Thọ được hình thành vào năm 1888. Như vậy, đình Trường Thọ có thể cũng được khởi dựng vào khoảng thời gian này.

Đình Trường Thọ tọa lạc trên gò đất đỏ, giữa những hàng cây sao cao vút, xum xuê cành lá. Tổng thể gồm: tiền điện, chính điện, hậu điện, nhà túc và nhà kho. Tiền điện được xây theo kiểu nhà ba gian hai chái, chính điện theo kiểu tứ trụ, mái lợp ngói âm dương. Tổng cộng có 48 cột hình trụ tròn thuộc loại danh mộc, đường kính mỗi cột 30cm, cao 4m - 6m, kê trên đá xanh. Đặc biệt, các đầu kèo đâm trình xuyên cột để giữ thế cân bằng là phong cách xây dựng dân gian rất độc đáo, nghệ thuật chạm trổ đầu rồng, đuôi rồng ở các đầu kèo, cũng như các hoa văn đệm ở giữa sống kèo, dầm được chạm khắc hết sức tinh vi, thể hiện hình dáng rồng phục (ngụ ý điềm lành tỏa khắp đình).

Nét đặc sắc của đình Trường Thọ còn thể hiện ở đề tài trang trí và nghệ thuật chạm khắc trên các khánh thờ, hoành phi, bao lam, liễn và đồ thờ cúng. Đình còn lưu giữ nhiều hiện vật quý, tiêu biểu là: ba khảm thờ chạm long phụng, sơn son thếp vàng; mộ gỗ dài 1,95m, đường kính 40cm, hai đầu mỏ chạm hình đầu rồng, đặt trên giá gỗ, giá gỗ cũng được chạm hình rồng, chân giá định hai con nghê; mười bức hoành phi chạm rồng, chữ Hán và hoa văn; hai bộ liễn áp trên cột gỗ, chung quanh chạm hoa lá, đầu chạm cành dơi tượng trưng cho phúc đức; hai cặp hạc đứng trên lưng rùa bằng gỗ, các bao lam chạm lộng hình hoa cúc, mai, dây lá,...

Vị Thần được thờ cúng chính trong đình là Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh Châu Văn Tiếp. Hàng năm, ngoài lễ Kỳ Yên được tổ chức long trọng trong hai ngày 16 và 17 tháng Hai âm lịch, đình còn tổ chức lễ giỗ các vị Tiền Hiền, ngày 18 tháng 7 âm lịch.

Đình Trường Thọ không chỉ lưu giữ những giá trị kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu của đình Nam bộ, mà đây là nơi đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh của nhân dân, và còn là nơi giáo dục truyền thống đấu tranh cách mạng cho thế hệ hôm nay và mai sau. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đình đã có công nuôi giấu các cán bộ, chiến sĩ cách mạng. Nhờ vào địa thế cây cối um tùm, rậm rạp, các chiến sĩ du kích huyện dùng đình làm nơi hội họp, tập luyện vũ khí hay để tạm lánh.

Đình Trường Thọ đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia tại Quyết định số 39/2002/QĐ-BVHTT ngày 30 tháng 12 năm 2002.

__________________________
Theo sách Hành trình Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh,Nxb Thông tấn, 2011, tr 226.

04/11/2025

CHÙA VẠN THÁNH

Chùa Vạn Thánh do bà Huỳnh Thị Lợi khởi dựng vào năm 1906, trên nền miếu Vạn Thánh trước kia. Từ ngày thành lập đến nay chùa đã trải qua 6 đời trụ trì.

Cổng chùa được xây dựng giống bức bình phong chắn phía trước ngôi chùa. Điểm nổi bật của chùa là đài thờ Quan Thế Âm đứng trên tòa sen, tay phải bắt ấn, tay trái cầm bình cam lồ; cao khoảng 4m. Trước cửa chùa là tượng thờ Phật Di Lặc - Lục Tặc, (tượng Di Lặc có sáu đứa trẻ vây xung quanh - theo Phật Quang Đại từ điển: sáu đứa trẻ tượng trưng cho sáu trần sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp nhờ sáu căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý làm môi giới, cướp đoạt công năng tài pháp, cho nên chúng được ví nó như sáu tên lục tặc). Hai cửa bên có lầu chuông và lầu trống.

Tiền điện chùa có kiểu kiến trúc nhà ba gian, mái bằng, tường gạch, cột xi măng cốt thép. Bên trong tiền điện có bàn thờ: Tiêu Diện, Hộ Pháp. Gần cửa ra có trống và đại hồng chung.

Kiến trúc nhà chính điện giống các đình, chùa truyền thống ở Nam bộ với hệ thống cột – xà – kèo bằng gỗ, mái lợp ngói mũi hài (nay lợp ngói đã được thay bằng tôn). Các đầu kèo được chạm trổ đầu rồng với kỹ thuật chạm khá tinh xảo. Giữa chính điện là bàn Tam Bảo, có các tượng Phật Thích Ca, Văn Thù, Phổ Hiền tọa thiền trên tòa sen, được làm bằng gỗ. Đây là những tượng cổ được lưu giữ từ khi lập chùa đến nay. Các tượng có phong cách nghệ thuật điêu khắc tượng gỗ những năm đầu thế kỷ 20. Trước khám thờ có bao lam cửa võng bằng gỗ được chạm lộng các đề tài “lưỡng long chầu nhật”, “ngư – thủy”, “chim và hoa”, các dây bầu, dây bí... rất gần gũi với đời sống nông thôn Việt Nam.

Trong chùa Vạn Thánh còn lưu giữ nhiều hoành phi có chữ: “Hưng vạn phát” (Vạn phát hưng thịnh – 1927); “Hiển thánh tông” (Thiển tông hiển hách – 1927), các liễn đối có chữ: “Chúc Nam quốc chi tôn, từ hải thần dân giai khể thủ; Lễ Tây thiên đại thánh, vạn gia tăng chúng cộng qui y” (Chúc đấng chi tôn nước Nam, bốn biển thần dân đều khuất phục; Lễ Đại thánh ở Tây thiên, muôn nhà tăng chúng đều qui y – 1916)... và các bài vị gỗ được chạm chim, chạm nổi các chữ Hán với đường nét thanh thoát, hoa văn trang trí đặc sắc tạo nên các tác phẩm nghệ thuật có giá trị thẩm mỹ cao.

Hàng năm, chùa Vạn Thánh thu hút đông đảo Phật tử và khách thập phương đến chiêm bái Phật vào các ngày lễ lớn như lễ Phật Đản, lễ Vu Lan... Trong các ngày lễ, chùa Vạn Thánh thường có các hoạt động từ thiện giúp đỡ các đồng bào nghèo sinh sống trong và ngoài quận.

Chùa Vạn Thánh được Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố theo Quyết định 3262/QĐ-UBND ngày 27 tháng 7 năm 2007.
__________________________
Theo sách Hành trình Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh,Nxb Thông tấn, 2011, tr 270.

04/11/2025

ĐÌNH PHÚ XUÂN

Đình Phú Xuân tọa lạc bên bờ Rạch Đời, trong một khuôn viên rộng 2077,4m², có nhiều cây xanh bao quanh. Theo truyền thống dựng đình làng, đình thường được dựng trên đồi, gò, nơi có sông nước. Dân gian cho rằng đó là thế đất “tụ thủy” (tức nước hội tụ), cũng có nghĩa là tụ lính, tụ phúc, tụ hội tất cả những điều may mắn.

Ngay trên xà ngang của tiền điện có bức hoành phi chạm chim các chữ:

Phú Xuân đình trung Canh Tý niên tạo - bổn thôn đồng tạo.

(Đình Phú Xuân. Toàn thể dân trong thôn đồng lập vào năm Canh Tý (1900).

Trải qua hơn trăm năm, đình Phú Xuân không chỉ là một cơ sở tín ngưỡng dân gian, mà còn là nơi lưu giữ những giá trị kiến trúc tiêu biểu của đình Nam bộ.

Về mặt bằng kiến trúc, đình Phú Xuân được cấu trúc theo trục dọc, gồm hai khối nhà tiền điện và chính điện, mái sau của tiền điện giáp với mái trước của chính điện, bên dưới chỗ tiếp giáp được gắn một máng xối thoát nước của hai mái nhà ra hai đầu. Kiến trúc tiền điện và chính điện đình theo kiến trúc dân gian “tứ trụ”, bốn cột cái hình trụ vuông cạnh 25cm, nóc rất ngắn so với chiều dài diềm mái. Mái trái rộng ra bốn phía, lợp ngói âm dương; nóc và góc mái trang trí các đề tài truyền thống như lưỡng long chầu bảo tháp (hai con rồng chầu bảo tháp), lưỡng long chầu hổ phù, lân, cá hóa long bằng gốm. Tứ trụ, vì kèo, đòn tay, rui bằng gỗ, các thanh xà ngang và cây trổng được đẽo gọt, tạo dáng mỹ thuật. Hệ thống cột con là cột bê-tông cốt thép, tường gạch tô vữa, nền lát gạch men. Trên các xà ngang treo các bức hoành phi bằng gỗ, sơn son thiếp vàng, chạm chim các chữ Hán và lạc khoản. Đặc biệt cửa chính vào chính điện là cửa gỗ, kiểu thượng song hạ bản và chỉ được mở vào các ngày đại lễ trong năm (16 tháng 2 và 16 tháng 10 âm lịch).

Việc thờ cúng ở Đình Phú Xuân cũng giống như các ngôi đình khác ở Nam bộ. Nhân vật được thờ cúng chính là Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh, bàn thờ Thần được đặt ở vị trí trang trọng nhất trong chính điện. Bàn thờ Hội Đồng Ngoại, các khánh thờ Tả Ban, Hữu Ban, khánh thờ Tiên Hiền, Hậu Hiền được sơn son thếp vàng, bài trí đăng đối nhau. Trên khánh thờ chạm nổi dây lá, thanh gươm, giỏ hoa, cuốn thư, nậm rượu, quạt (thước để tài bắt bửu), chạm chim lạc khoản, thể hiện tài hoa trong nghệ thuật chạm khắc của người Việt. Trong khuôn viên đình còn có bình phong Thần Hổ, bàn thờ Thần Nông, miếu thờ Quan Thánh Đế Quân, Định Phúc Táo Quân và miếu thờ Thổ Thần.

Ngày nay, lễ Cầu An (lễ Kỳ Yên), lễ Cầu Bông vẫn được duy trì, tuy các nghi lễ cúng tế có phần giản lược hơn xưa. Hàng năm, vào dịp lễ Kỳ Yên, cư dân địa phương cùng bà tánh thập phương lại đổ về thắp hương, dâng lễ vật lên Thần, tưởng nhớ các bậc tiền hiền đã có công khai phá lập thôn làng, thể hiện đạo lý truyền thống uống nước nhớ nguồn của người Việt Nam.

Hồ sơ xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật đình Phú Xuân đã được Hội đồng xét duyệt di tích lịch sử - văn hóa thành phố Hồ Chí Minh thông qua, đề nghị Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh xếp hạng đình Phú Xuân là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố.
____________________
Theo sách Hành trình Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh,Nxb Thông tấn, 2011, tr 212.

12/12/2024

https://vnexpress.net/mo-co-vi-quan-trieu-nguyen-o-trung-tam-tp-hcm-4826268.html?gidzl=BClm5-0U3Iqer_KPv0C5B2xJ_1V_305rCOgj4FTKKofkr_zFgG1IUp3Menhy1mmiPTNzIpN_vya3uXW19W

Ngôi mộ vị quan đảm nhận kiểm soát quân sự thời phong kiến, xây cách đây gần 170 năm, đến nay vẫn nguyên hiện trạng, vừa được xếp hạng di tích cấp thành phố.

27/11/2024

https://quochoi.vn/tintuc/pages/tin-hoat-dong-cua-quoc-hoi.aspx?ItemID=91244

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, chiều 23/11, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội tiến hành biểu quyết thông qua Luật Di sản văn hóa (sửa đổi).

12/10/2024

ĐÌNH TÂN THỚI TỨ
Ấp Thới Tứ, xã Thới Tam Thôn,huyện Hóc Môn
Hiện nay, chưa biết chính xác đình Tân Thới Tứ được khởi dựng từ thời nào mà chỉ có “thôn Tân Thới Tứ” được hình thành vào năm 1818, thuộc tổng Dương Hòa (sau thuộc tổng Dương Hòa Thượng), huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định.Theo sắc phong của vua Tự Đức ban cho Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh thôn Tân Thới Tứ là Thần “Quảng Hậu Chính Trực Hựu Thiện Đôn Ngưng” ngày 29 tháng 11 năm Tự Đức thứ 5 (ngày 8 tháng 1 năm 1853), thì có thể xác định đình Tân Thới Tứ được xây dựng trong khoảng thời gian từ năm 1818 đến năm 1853.
Đình Tân Thới Tứ tọa lạc trên gò đất cao, trong khuôn viên có nhiều cổ thụ. Mặt tiền đình quay về hướng Bắc, phía trước có con sông nhỏ từ thị trấn Hóc Môn chảy ra sông Cái.
Tổng thể kiến trúc của đình gồm sân, võ ca, chính điện, hậu điện, nhà kho và nhà bếp.Chính điện được xây theo kiểu “tứ trụ” với hệ thống cột gỗ, xà gồ,mái ngói âm dương.Các vì kèo đâm, kèo quyết bằng gỗ đã bị mục, hỏng được thay bằng kèo xi măng cốt sắt vuông vức, đều nhau. Hậu điện có kết cấu tương tự, gồm hệ thống tám cột gỗ liên hoàn kết hợp các bộ vì kèo tạo thành ngôi nhà ba gian hai chái.Đình còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như lư đồng, chiêng đồng, mõ gỗ, dàn lỗ bộ,… nhiều liễn, hoành phi, bài vị, bao lam, khám thờ sơn son thếp vàng, thể hiện nghệ thuật chạm khắc tinh vi, điêu luyện của các nghệ nhân Việt.
Nhân vật được thờ cúng chính là Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh. Việc tổ chức cúng tế Thần được diễn ra long trọng từ ngày 14 đến 16 tháng Ba âm lịch hàng năm, các ban Niệm hương, Chánh tế, Bồi tế, Đông hiến, Tây hiến, Chấp sự, Xướng lễ chủ trì, lo liệu việc tế lễ.Lễ vật tế Thần bao gồm heo, xôi, bánh quả, rượu, trà, hương đèn, hoa,… Ngoài ra,còn có biểu diễn hát tuồng.
Trải qua gần 200 năm, đình Tân Thới Tứ vẫn còn lưu giữ được những giá trị kiến trúc tiêu biểu của ngôi đình Nam bộ. Đình là nơi đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh của nhân dân. Đình Tân Thới Tứ còn ghi dấu vào truyền thống đấu tranh cách mạng qua hai thời kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ như: đào hầm bí mật để nuôi dấu cán bộ cách mạng như các đồng chí Nguyễn Văn Cưu (Kỳ Đà), Võ Đức Lập (Tư Cụt), Nguyễn Văn Hia (Mười Hia), các ông Ba Hát, Văn Cảnh, Ba Theo.
Đình Tân Thới Tứ được Ủy ban nhân dân thành phố xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố tại Quyết Định số 326/2003/QĐ-UB ngày 31 tháng 12 năm 2003.
Theo sách Hành trình Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh,Nxb Thông tấn, 2011, tr 220.

11/10/2024

CHÙA THIÊN QUANG
Số 53 ấp Mỹ Huề, xã Trung Chánh, huyện Hóc Môn.
Chùa thuộc phái Bắc tông do Hòa thượng Thích Minh Tâm là Trưởng tử của tổ sư Huệ Đăng chùa Thiên Thai – Bà Rịa xây dựng đầu thế kỷ 20. Hiện nay Đại đức Thích Tịnh Đức trụ trì chùa.
Chùa đã trùng tu vào các năm 1956, 1959, 1987. Các công trình kiến trúc của chùa hiện nay gồm: chính điện, tổ đường, giảng đường và nhà trù. Bên trái trước chùa có tượng Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni nhập niết bàn (tượng nằm dài khoảng 3m) và Phật Di Lặc. Phía sau là mộ tháp của các Hòa thượng Trụ trì viên tịch: Thích Minh Tâm, Thích Pháp Lâm, Thích Tâm Quang. Khuôn viên chùa rộng, xung quanh có tường bao.
Giảng đường còn lưu giữ hệ thống cột gỗ mái, ngói; các công trình còn lại của chùa đều sử dụng vật liệu mới là bê tông cốt thép.
Trong hai cuộc kháng chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ, tăng ni, Phật tử chùa Thiên Quang đã góp công sức cho sự nghiệp cách mạng giai phóng dân tộc, năm 1945 chùa là địa điểm hội họp của Mặt trận Việt Minh, trụ trì của chùa là thành viên của Mặt trận Việt Minh xã Trung Mỹ Tây. Năm 1947, Phật giáo Cứu quốc Nam Bộ được thành lập tại chùa Ô Môi tỉnh Đồng Tháp do Hòa thượng Thích Minh Tâm trụ trì chùa được bầu là Hội trưởng Phật giáo Cứu quốc tỉnh Gia Định. Chùa Thiên Quang lúc này là địa điểm liên lạc, hội họp của Phật giáo Cứu quốc Gia Định, Hòa thượng Minh Nguyệt cũng từng nhiều lần tới chùa để chỉ đạo phong trào của Phật giáo.
Thời kỳ chống Mỹ, cứu nước, chùa là cơ sở cách mạng, là địa chỉ thông tin liên lạc của chi bộ Trung tâm thuộc Ban Trí vận Thành Ủy do đồng chí Lê Quốc Sử phụ trách, các Hòa thượng Minh Nguyệt, Hòa thượng Pháp Tràng, Hòa thượng Thiện Hào thường qua lại chùa để truyền đạt chỉ thị, nắm tình hình và chỉ đạo phong trào trong giới Phật giáo. Chùa có hầm bí mật bên trái chính điện và có đường hầm dẫn ra khuôn viên bên trái chùa.
Từ 1972 đến tháng 4 năm 1975, chùa được sử dụng làm địa điểm mở lớp bồi dưỡng công tác cách mạng cho cơ sở. Thượng tọa Thích Tịnh Quang đã lo chu toàn an sinh, chỗ ăn, ở cho lớp học. Hòa thượng Thích Tịnh Quang đã ra tận Côn Đỏa thăm nuôi hòa thượng Minh Nguyệt. Sau Hiệp định Paris, Hòa Thượng Minh Nguyệt được trao trả tự do và tiếp tục hoạt động tại chùa Thiên Quang.
Chùa đã được Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh xếp hạng là di tích lịch sử theo Quyết định số 3268/QĐ-UBND ngày 27 tháng 7 năm 2007.
Theo sách Hành trình Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh,Nxb Thông tấn, 2011, tr 102.