26/08/2025
NHÀ là gì ?
Một câu hỏi đơn giản có nhiều câu trả lời nhưng cũng có thể chưa có câu trả lời trọn vẹn.
Trước khi bước chân vào con đường hành nghề Kiến trúc, khái niệm “Nhà” với tui nó khá đơn giản: là nơi chốn ở, ăn, nghỉ ngơi, học tập, thư giãn, sum vầy gia đình, lâu lâu có khách khứa ghé chơi,… Nôm na “nhà” đối với tui là nơi mình được đáp ứng những nhu cầu sống cơ bản. Nhà tui nhỏ xíu, nhưng lúc nào cũng nhộn nhịp người ra người vào. Việc cái gác sáu mét vuông chứa hết hơn hai chục đứa bạn tiểu học ăn sinh nhật nghe rất khó tin, nhưng lúc đó tui thấy bình thường. Đến khi tui vào Đại học, rồi tiếp cận ngày càng nhiều các thể loại Nhà ở, quy mô diện tích gấp hàng trăm lần, tui mới thấy hồi xưa mình ở được “cũng hay” ! Có lẽ việc sinh ra và lớn lên trong không gian nhỏ hẹp vô hình trung giúp tui có nhiều kinh nghiệm trong việc xử lý những ngóc ngách nhỏ xíu trong một công trình.
Quay trở lại câu hỏi chính, tui đã gặp, đã nghe và đã thiết kế, xây dựng nhiều ngôi nhà với nhiều câu chuyện từ nhiều gia chủ khác nhau. Quá trình đó bổ sung thêm những câu trả lời cho câu hỏi trên, đại khái như: Nhà là nơi nghỉ dưỡng, nơi tận hưởng cuộc sống, có thêm vườn cây, hồ bơi, phòng gym, phòng trà, phòng giải trí,… phòng ngủ em bé có chỗ học tập, leo trèo, vui chơi,… Gần như những nhu cầu được nâng cấp cao hơn mức cơ bản, và phục vụ không chỉ một, mà là hai, ba thế hệ trở lên. Ngôi nhà, dần dà không còn là khái niệm chỉ một khối công trình cố hữu, độc lập, mà bao hàm cả hệ thống hạng mục xung quanh như cảnh quan, khối nhà phụ,… Một số trường hợp đặc biệt, tui nhận được đề bài thiết kế văn phòng, nhưng, phải làm sao để nó thành “nhà” cho tập thể nhân viên. Nhìn rộng ra hơn, có một số nơi gọi là “nhà” nhưng đó là bệnh viện, đồn canh, chốt trạm, viện nghiên cứu,… cho đến cả quán xá, khách sạn,… những nơi với chức năng là làm dịch vụ.
Và càng làm nhiều, càng thấy nhiều, chiêm nghiệm nhiều, tui càng tiệm cận với câu trả lời cho riêng bản thân mình nhiều hơn.
Với tui, “Nhà” là nơi để PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI.
Đúng vậy, nếu ta ở một ngôi nhà mà cảm giác mình không được sống, những gì ta cần đều không được đáp ứng, thì dù đó là biệt thự đồ sộ cũng không ý nghĩa gì. Nhà gác gỗ trong hẻm cụt là nơi mà tui đã được nuôi dưỡng và phát triển bản thân mình. Nó không đầy đủ tiện nghi, nhưng nó đủ điều kiện để tui có thể tự học, tự vui chơi, đủ tự lực để lao ra xã hội và kiếm sống. Nó thiếu vật chất nhưng thừa tinh thần. Và tui chưa bao giờ có một giả định rằng nếu tui ở một căn nhà to hơn, xịn hơn thì tui sẽ phát triển hơn rất nhiều so với bây giờ. Điều này cũng ít nhiều liên đới đến việc chọn nơi sinh sống, chọn nơi để cất nhà. Tui cũng từng thay đổi chỗ ở nhiều lần, ngoài việc để tự trải nghiệm các mô hình nhà ở, cũng là để tui đi tìm chốn dừng chân lý tưởng nhất. Nhưng sự thật là ngôi nhà chỉ đóng góp một phần trong hành trình đó. Những yếu tố gia đình, xã hội, sự nghiệp,… nó còn chiếm nhiều phần hơn. Nó đủ, để tui thấy rằng: nhà ở đâu, không quan trọng nữa, quan trọng ở cái công dụng nó mang lại là phải bất di bất dịch: Phát triển con người.
Dù là nhà sở hữu riêng hay nhà trọ, nhà thuê,… miễn ta ở và ta được phát triển bản thân, cũng như phát triển sự nghiệp, mối quan hệ, tình cảm,… thì đó vẫn là “nhà” dành cho mình.
Tui viết những dòng này là cũng để nhắc nhở bản thân cũng như chia sẻ kinh nghiệm cho bạn bè, người thân của mình. Vì tui cũng từng mắc kẹt trong cái vòng lẩn quẩn của “an cư, lạc nghiệp”. Tui cũng từng tin tuyệt đối vào câu “nhà thuê không phải nhà mình”, “làm gì làm phải có cái nhà riêng trước tuổi 30”,… ?! Tui cũng từng loay hoay với hai chữ “ổn định”, mà thú thật, tui cũng không biết “ổn” là ổn cái gì nữa ! Chỉ khi tui tự mình trải qua và nhìn nhận lại, tui mới cảm thấy thoải mái và nhẹ nhõm, không nhất thiết phải cắm đầu cắm cổ vay mượn rồi dùng “đòn bẩy tài chính” để mua cho được “cái nhà của mình”, cũng không nhất thiết phải cắm dùi ở Sài Gòn đông đúc để “ở trung tâm nó mới phát triển”, cũng không cần phải “ở gần chỗ đi làm” để tiện cho sự nghiệp,… Đôi khi, cái chữ “tiện” này nó làm mình quên đi cái cốt lõi của vấn đề.
Tựu chung lại, cá nhân tui nhìn nhận “nhà” ở đâu cũng được, to nhỏ không quan trọng, miễn mình được sống thoải mái và phát triển được con người mình. Nếu cảm thấy ở phố xá chật hẹp, có thể về vườn để dành đất cho mấy đứa nhỏ chạy nhảy vui chơi. Nếu cảm thấy quê nhà buồn tẻ, có thể đến thành thị để gần nhiều người hơn, vui vẻ hơn. Nếu đủ tiền cứ mua nhà vừa tầm, rồi dành phần còn lại để vun vén và phát triển không gian sống đó. Nếu không đủ, tìm một nơi thuê khiến mình không bị áp lực tài chính, tiện nghi bên trong ít thì ta ra bên ngoài, nhà một mình thì ta ra quán xá,… “Bốn bể là nhà” nghe có vẻ “tiêu dao” nhưng góc độ nào đó nó đúng lắm !
Thi thoảng, tui vẫn thấy sự đóng góp của mình nó quá ít ỏi, không hề to lớn như mình hay tự huyễn hoặc. Mình có thể làm xong ngôi nhà cho cả gia đình ở mấy chục năm đó, nhưng không đến mức mình phải được in bằng danh dự đóng khung hay khắc tên lên cổng chính ngôi nhà đâu (hồi xưa cũng tự ái khi thấy vai trò mình không được gia chủ coi trọng lắm). Miễn là mình có đóng góp vào sự phát triển của cá nhân nói riêng và xã hội nói chung là “ổn định” rồi, hỉ ?
Sài Gòn, 26.8.2025
