14/01/2026
đđ§ đĄđšđ§đšđ«đđŠ đđ đŠđđŠđšđ«đąđđŠ - đđźđŹđ„đąđŠ đđźđ„đ„đąđȘđą
Në përkujtim të 28-vjetorit të ndarjes nga jeta.
A do të mund të imagjinohej arti modern shqiptar pa Muslim Mulliqin?
Muslim Mulliqi lindi nĂ« GjakovĂ« nĂ« vitin 1934, nĂ« njĂ« mjedis zanatlinjsh e artistĂ«sh, ku ndjeshmĂ«ria ndaj formĂ«s dhe materialit ishte pjesĂ« e pĂ«rditshmĂ«risĂ«. Shkollimin e mesĂ«m e nisi nĂ« ShkollĂ«n e Arteve nĂ« PejĂ«, por nuk arriti ta pĂ«rfundojĂ«: talenti i tij u dallua aq herĂ«t sa, ende 16 vjeçar, u pranua si rast i rrallĂ« nĂ« AkademinĂ« e Arteve tĂ« Beogradit, nĂ« njĂ« kohĂ« kur shumica e shoqĂ«risĂ« kosovare ishte ende analfabete. NĂ« Beograd diplomoi nĂ«n mentorimin e Zora PetroviÄ â njĂ« formim qĂ« e vendosi nĂ« kontakt tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« me zhvillimet moderne tĂ« artit evropian.
Pas studimeve, Mulliqi u dĂ«rgua me bursĂ« nĂ« Paris, njĂ« nga qendrat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« artit botĂ«ror. Atje, vepra e tij u pranua si e barabartĂ« me atĂ« tĂ« artistĂ«ve tĂ« kohĂ«s, duke dĂ«shmuar se piktura nga Kosova kishte gjuhĂ« universale dhe peshĂ« estetike. MegjithatĂ«, ai zgjodhi tĂ« kthehej. Ky kthim nuk ishte hap prapa, por akt pĂ«rgjegjĂ«sie kulturore: ai u kthye pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar institucione, pĂ«r tĂ« krijuar sistem dhe pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« artit pamor kosovar themele tĂ« qĂ«ndrueshme.
Secili organizim serioz artistik në Kosovë nis, drejtpërdrejt ose tërthorazi, nga vepra e tij. Ai ishte nismëtar dhe themelues i Akademisë së Arteve të Kosovës, themelues dhe dekan i parë i Fakultetit të Arteve të Universitetit të Prishtinës, si dhe themelues i Galerisë Kombëtare të Kosovës. Pa këto institucione, arti pamor do të kishte mbetur përpjekje individuale, jo sistem kulturor. Pra Muslim Mulliqi nuk krijoi vetëm piktura, por infrastrukturën mbi të cilën arti e kultura në vend vazhdojnë të ekzistojnë.
Si piktor, ai solli impresionizmin dhe ekspresionizmin nĂ« pikturĂ«n shqiptare, duke e çliruar atĂ« nga realizmi i ngurtĂ« dhe duke e orientuar drejt shprehjes sĂ« brendshme. Ciklet si âKullat e Dukagjinitâ, âPortretetâ dhe âPushtimi i hapĂ«sirave tĂ« rejaâ shĂ«nojnĂ« reflektimin e parĂ« tĂ« mirĂ«filltĂ« tĂ« artit modern nĂ« KosovĂ« qĂ« nga vitet â70. FrymĂ«zimin e gjeti nĂ« gjendjen njerĂ«zore nĂ«n qiellin kosovar, ndĂ«rsa pĂ«rdorimi i ngjyrave tĂ« theksuara dhe figurĂ«s sĂ« tensionuar shĂ«rbeu pĂ«r tĂ« artikuluar emocionalitetin, dhimbjen dhe rezistencĂ«n kolektive.
Karriera e tij ekspozuese, që nis në Gjakovë në vitin 1952 dhe shtrihet në qendrat kryesore të Kosovës, ish-Jugosllavisë dhe deri në Romë, dëshmon një artist të afirmuar ndërkombëtarisht. Për veprën e tij kanë shkruar dhe folur njohës të rëndësishëm të artit, duke e vendosur Mulliqin në kontekst më të gjerë se ai lokal apo kombëtar.
13 janari 1998 shĂ«non ndarjen nga jeta tĂ« kĂ«tij kolosi, nĂ« njĂ« kohĂ« kur Kosova po hynte nĂ« periudhĂ«n mĂ« tĂ« errĂ«t tĂ« historisĂ« sĂ« saj. NdonĂ«se nuk arriti ta shihte monografinĂ« e tij tĂ« botuar, ai pati fatin â nĂ« mes tĂ« fatkeqĂ«sisĂ« â tĂ« mos i shihte tĂ« rrĂ«nuara institucionet qĂ« vet i ndĂ«rtoi dhe tĂ« cilave u shĂ«rbeu pa kursyer deri nĂ« fund.
Pyetjes se a do të mund të imagjinohej arti shqiptar pa Muslim Mulliqin i jemi përgjigjur që kur filluam të lexonim këtë shkrim.
đđ đđÌ đ§đźđ€ đąđŠđđ đŁđąđ§đšđĄđđ đđŹ đđ«đđą đŹđĄđȘđąđ©đđđ« đ đđŹ đđšđŹđšđŻđ.
đ
đđđ đŽđ đđđ
